جلسه ۲۹۰

حالا اگر مسئله عكس باشد يعني اول علم اجمالي نسبت به نجاست أحد الإنائين هست بعد علم تفصيلي طاری بر اين مي‌شود. ايشان مي‌گويند که باز دو قسم است، اگر ما قائل باشيم بر اينكه اين علم، حدوثاً موجب ترتّب آثار است لا بقاءً بنابراين علم اجمالي ديروز ما موجب احتراز از إنائين شد إلی أبد الآباد سواءٌ اينكه علم تفصيلي طاری بشود يا طاری نشود بنابراین وقتي كه علم اجمالي موجب احتراز شد ديگر علم تفصيلي محلي از اعراب ندارد، آن علم تفصيلي به‌جاي خودش هست بسيار خوب، علم تفصيلي بيايد يك مورد خاص را واجب الاحتراز بكند علم اجمالي سابق مورد ديگر را هم واجب الاحتراز كرده است چون به‌مجرد حدوث عمل اجمالي اجتناب از طرفين لازم مي‌‌آيد تا قيامت، حالا فردا علم تفصيلي مي‌آيد، خب بيايد، نمي‌آيد نيايد، اين احتراز از هردو دراين‌صورت واجب مي‌شود.

اما بنا بر قول مختار كه ترتّب آثار حدوثاً و بقائاً مبتني بر حدوث و بقاء علم است در اينجا باز مسئلۀ تقارن پيش مي‌آيد؛ درصورتي‌كه اين علم تفصيلي با علم اجمالي باهم اقتران داشته باشند. يعني علم اجمالي تأثيرش تا زماني است كه مزاحم نداشته باشد، اگر مزاحم داشته باشد از حجيت ساقط مي‌شود. تأثير علم تفصيلي تا زماني است كه مزاحم نداشته باشد و اگر داشته باشد از حجيت ساقط مي‌شود. بنابراين علم اجمالي تأثير بر وجوب احتراز دارد تا زمان علم تفصيلي و وقتي كه علم تفصيلي آمد در اينجا همان صور پيش مي‌آيد؛ یا تصادم علتين و تساقط يا ترجيح بلا مرجح يا ترجيح با راجح، و مسلّم است در اينجا با وجود علم تفصيلي، ديگر نوبت به علم اجمالي نمي‌رسد پس أحدهما المعیّن واجبُ الاحتراز است و أحدهما غیر المعیّن ديگر مباح مي‌شود. اين كلام مرحوم آقاي حكيم بود تااينكه اشكالي كه ايشان مي‌كنند با بیان فیه ما لا یخفیٰ كه إن‌شاءالله براي جلسۀ بعد باشد كه اصلاً از بيخ و از ريشه اين مباني قابل تأمل است. يعني هم در بِنا اشكال هست و هم در مبنا اشكال است.