جلسه ۲۹۵

بیان دو نوع علم اجمالی

بنابراین دو قسم علم اجمالی در اینجا می‌شود تصور کرد که یک علم اجمالی علم اجمالی آنی است مثل دَوران امر بین إنائین یکی احمر و دیگری ابیض در یوم الجمعه، بعد دوباره علم اجمالی بر نجاست أحد الإنائین در یوم السبت، باز علم اجمالی بر نجاست أحد هَذا الإنائین فی یوم الأحد، باز علم اجمالی بر نجاست أحد هَذا الانائین فی یوم الإثنین تا آخر باشد. این یک قسم که علوم اجمالی متکثره به تکثر إناء و به تکثر زمان، این علوم اجمالی در اینجا منعقد هستند.

یک علم اجمالی متدرّجُ الحصول داریم یعنی إمّا آن إناء احمر یوم الجمعه واجب الاجتناب است یا إناء ابیض یومُ السبت واجب الاجتناب است، حالا همان إناء ابیض یومُ الأحد، همان إناء ابیض یومُ الإثنین، یعنی امر بین احتراز از إناء احمر در یوم الجمعه و احتراز از إناء ابیض در سایر ایام دایر است؛ بین این دو که متدرجُ الحصول است دایر است. البته این در مورد وجوب در شک بین صُوم شهر رمضان و شهر شوال یا شهر شعبان در آنجا حاصل می‌شود، در آنجایی که برای انسان شبهه پیدا می‌شود که آیا این شهر رمضان است یا شهر آتی شهر رمضان است که باید أحدهما واجب الصوم باشد. امر دایر بین صوم در اول این شهر و بین صُوم در اول شهر آتی است یا بین صوم در اثنین این شهر یا بین صوم در اثنین شهر آتی و ثلاث تا هلّم جراً که در اینجا متدرّج الحصول هست.

روی این جهت اشکالی که در اینجا وارد است این است که تکلیفی که به یکی از این حصص تعلق می‌گیرد با تکلیفی که به حصۀ ثانیه تعلق می‌گیرد تفاوت دارد. در حصۀ اولیٰ تکلیف به إجلس فی المسجد هست در تکلیف ثانی إجلس فی المسجد فی الساعة الثانیة وجود دارد به‌نحوی‌که اگر تکلیف به إجلس فی المسجد فی الساعة الأولیٰ منتفی شد، امر به جلوس در ساعت ثانیه به حال خود باقی است، در ساعت خامسه به حال خود باقی است مگر اینکه تکلیف بالکلیه منتفی بشود اما إنتفاء تکلیف از یک حصه، موجب إنتفاء تکلیف از حصۀ ثانیه یا حصۀ ثالثه نخواهد شد.