مرتب سازی:
جلسه ۲۹۶
3وجوب و الزام اخراج خمس برعهدۀ کیست؟
تعلق وجوب خمس به نفس مال
این بحث در باب خمس میآید که خمس وجوب و الزام اخراجش برعهدۀ کیست؟ آیا برعهدۀ صاحب المال است یا برعهدۀ هر شخصی است که این مال به او میرسد؟! آنچه که از روایات استفاده میشود این است که وجوب خمس به نفس المال و خود مال تعلق میگیرد، سواءٌ اینکه صاحب المال موجود باشد یا موجود نباشد و وجوب دفع فقط برعهدۀ صاحب المال است بهواسطۀ اینکه مال غیر مخمس در تحت ید و تصرف اوست و اگر مال غیر مخمس در تحت تصرف صاحب المال نباشد، بر آن شخصی که این مال در تحت تصرف اوست واجب است که اخراج خمس کند ولو بدون اجازۀ مالک! التفات کردید؟! یعنی اگر مالک متقبل اخراج خمس هست، دیگر تکلیفی بر ذمۀ آن کسی که مال در تحت صرف اوست نیست اما اگر مالک درصدد اخراج خمس نیست [حاکم شرع میتواند خمس را بدون اجازۀ او بردارد] چون وجوب اخراج خمس و دفع خمس به نفس مال تعلق میگیرد نه به صاحب المال، در اینجا صاحب المال فقط بهعنوان مباشر و واسطه برای تکلیف است چون صاحب المال است و مال در تحت اختیار او است.
در اینجا چون وجوب دفع خمس به نفس مال تعلق میگیرد، اگر نفس مال در تحت تصرف حاکم شرع باشد، حاکم شرع ولو بدون اجازۀ صاحب المال میتواند خمس را اخراج کند. بنابراین تکلیفی که بر صاحب المال میآید، تکلیف در دفع است نه تکلیف به نفس صاحب المال که شخصی مکلف و بهعنوان جزءُ الموضوع در ترتّب خمس است دخیل باشد! نهخیر! موضوع برای وجوب اخراج، نفس الخمس فی الخارج و نفس الماء المتعیّن و غیر المخمّس است. این نفس الماء موضوع برای خمس است. این تکلیفی که بر صاحب المال میآید بهعنوان این است که این مال در تحت تصرف او است. تکلیف، تکلیف بالواسطه و بالمباشر است نه تکلیف بهعنوان جزءُ الموضوع!