جلسه ۲۹۷

أعوذُ بِالله مِنَ الشَّیطانِ الرَّجیم

بِسمِ الله الرَّحمَنِ الرَّحیم

مرحوم آقای حکیم در فروعات علم اجمالی و انحلال علم اجمالی مطلبی را بیان کردند که گفتیم که اگر در این مطلب تحقق بیشتری بشود مفید است و آن فرعی است که اگر چنانچه شخصی علم اجمالی دارد یا بر فوات رکنی از صلاة که فوات رکن صلاة موجب بطلان است یا فوات جزئی از وضو، در اینجا ایشان می‌فرمایند که به مقتضای علم اجمالی و تنجّز أحد الطرفین علم این نماز قطعاً باطل است. برای صلاة مجدد آیا احتیاج به وضو هست یا نیست؟ می‌فرمایند که احتیاج به وضو نیست زیرا قاعدۀ فراغ موجب صحّت وضو و عدم اعادۀ وضو مجدّد برای صلاة مجدد است.¹ این طرح مسئله به این کیفیت است.

و اما بیان ایشان با این تقریر به این کیفیت تأیید می‌شود که علم اجمالی یا به فوات رکن یا به فوات جزئی از وضو تعلق گرفته است. نفس تحقّق علم اجمالی در مرتبۀ علّیت و در مرتبۀ سببیت الآن موجب بطلان صلاة است چون صلاة یا فاقد رکن است یا فاقد جزئی از وضو است. آنچه را که ما در باب قاعدۀ فراغ نسبت به وضو داریم در جایی است که شک در وضو به‌عنوان شکّ بدوی باشد نه یکی از طرفین علم اجمالی.

در قاعدۀ فراغ طبعاً بعد از فراغ از وضو اگر چنانچه شکّ در وضو محقق شد خب نباید ترتیب اثر داد و نماز در اینجا درست است. فراغ از نفس وضو اگر توأم با شک در جزئی از اجزاء وضوء باشد این قاعدۀ فراغ موجب صحت وضو خواهد بود و این مربوط به شک بدوی است اما در جایی که شک شکی است که مربوط و متعلق به یکی از طرفین علم اجمالی است در اینجا خود علم اجمالی فی‌حدّنفسه منجّز می‌شود؛ منجّز می‌شود نه برای وضو بلکه برای بطلان صلاة منجّز می‌شود، به‌جهت اینکه علم در اینجا یا به فوات رکن یا به فوات جزء تعلق گرفته است نه‌اینکه شکّ بدوی تعلق گرفته باشد، علم در اینجا تعلق گرفته است. با وجود تعلق علم دیگر در اینجا نماز باطل می‌شود. حالا برای صلاة مجدد آیا احتیاج به وضو داریم یا نه؟ این دیگر شک بدوی است زیرا این شک با آن علم اجمالی اول منحل می‌شود و وقتی که صلاة باطل شد دیگر آن علم به فوات رکن یا فوات جزء نداریم. فوات رکن موجب بطلان صلاة شد و صلاة هم باطل شد. ما دیگر اصلاً اینجا علم اجمالی نداریم. ما در اینجا هستیم و یک شک بدوی؛ شکّ بدوی نسبت به فوات جزئی از وضو، قاعدۀ فراغ در اینجا جاری می‌شود. آنچه که موجب بطلان صلاة درصورت قبل بود آن علم اجمالی به فوات رکن صلاة بود یا فوات جزئی از وضو، فوات رکنی از صلاة از دایرۀ علم اجمالی خارج شد و صلاة باطل شد و تمام شد. الآن درمقابل ما فقط شک بدوی نسبت به این فوات هست. خب قاعدۀ فراغ در اینجا موجب وضو است. پس برای صلاة مجدد ما احتیاجی به وضو نداریم.