مرتب سازی:
جلسه ۲۹۷
4ازبین رفتن علم اجمالی درصورت ورود دلیل حاکم
چرا علم اجمالی در اینجا منحل شد؟ چون دلیل حاکم در اینجا آمد؛ دلیل حاکم شهادت بیّنه است. پس همیشه درصورت ورود دلیل حاکم که دلیل علم باشد یا دلیل علمی باشد تعبّدی و تنزیلی باشد علم اجمالی تنجّز خود را به نسبت به افراد ازدست میدهد. این قاعده، قاعدۀ کلّی است.
حالا با توجه به این قاعده ما نسبت به مانحنفیه باید ببینیم این مسئله به چه نحو است؟ علم اجمالی قائم است بر اینکه یا رکنی از صلاة فائت است و یا جزئی از وضوء فائت است. اگر تنها فقط فوات رکن صلاة بود شبهۀ بدوی است و قاعدۀ فراغ در اینجا موجب صحت صلاة است. بعد فراغ از صلاة اگر شک در جزئی از ارکان صلاة باشد قاعدۀ فراغ موجب صحت صلاة است. پس اگر شبهه در فوت رکنی از صلاة بدون انضمام با امر دیگر که جزئی از وضو باشد بود و شبهه، شبهۀ بدوی بود، قاعدۀ فراغ موجب صحت صلاة است و لا تعاد در اینجا شامل میشود. اگر مسئلۀ ما فقط منحصر در فوات جزئی از وضو بود هم قاعدۀ فراغ در وضو موجب صحت وضو است. آنچه که در اینجا منجزیّت به علم اجمالی داده است، آن دوران علم بین فوات رکن و فوات جزء است، این مسئله است.
ما در اینجا صور مختلفهای در مقابل داریم؛ یکی اینکه بگوییم که چون در اینجا نسبت به شخص رکن ما قاعدۀ فراغ داریم، در اینجا بگوییم که فوات رکن را در اینجا قاعدۀ لا تعاد شامل میشود. با توجه به این مسئله ممکن است آقای حکیم بگویند که نه! فوات رکن در جایی بود که شبهه، شبهۀ بدوی بود نهاینکه شبهه، شبهۀ مقرون به علم اجمالی باشد، در آنجا فوات رکن منجّز میشود و دیگر نمیشود در آنجا با قاعدۀ لا تعاد حکم به صحت صلاة کرد. اما یک مسئلهای که در اینجا هست این است که علیٰأیّنحوٍکان قبل از شروع صلاة آیا این شخص وضو گرفته یا وضو نگرفته است؟ ما دوران امر بین فوات رکن و فوات جزء را داریم. یکمرتبه که باهم وضو نمیگیرد و نماز بخواند بلکه اول وضو میگیرد بعد نماز میخواند. درصورت اتیان وضو قبل از اشتغال به صلاة، این شک، شک تقدیری است! یعنی وقتی که ما بعد از اتیان صلاة شک در فوات جزئی از وضو داریم منتها این شک در مقابل شکّ در فوات رکنی از صلاة است ولی علیٰأیّحال شک در جزئیت وضو که به حال خودش باقی است، این شک را ما به دلیل استصحاب قهقرا به قبل از صلاة برمیگردانیم. بالأخره حالت شک حالت فعلی است اما موقع شک و آن مورد شک، قبل از صلاة است. قبل از صلاة آیا دلیل فراغ موجب صحت وضوء هست یا نیست؟! قطعاً موجب صحت وضو است، التفات کردید؟!