جلسه ۳۰۰

غسل حالت سابقه ندارد چه حالت سابقه‌ای دارد؟! متوجه اشکال شدید؟! یک وقتی من شک دارم که اصلاً غسل کردم یا نکردم این در اینجا مکلف متصف است و وصف، وصف فاعلی است نه وصف فعلی. فاعل در اینجا حالت سابقه دارد، در اینجا استصحاب عدم غسل جاری است و می‌گویم که غسل نکردم و باید غسل کنم. یک وقت غسل کردم غسلی را که کردم دیگر نمی‌توانم بگویم که غسل نکردم. کلام در این است که آیا این غسل با آب کر بود یا بدون کر؟ پس این غسل در اینجا برای کر وصف می‌شود. یعنی معلول می‌شود برای همان کر و عدم کر؛ این مائی که در اینجا هست یعنی از حیطۀ اتصاف به فاعل بیرون می‌آید و خود را به این مائی که الآن در مقابل است می‌چسباند. استصحاب برمی‌گردد استصحاب سببی می‌شود پس شک می‌کنیم که آیا این غسلی که انجام شده با آب کر بود یا غیر کر! اشکال به حال اول برمی‌گردد.

یک مثال می‌زنم؛ یک وقتی شما می‌گویید که أکرم زیداً العادل لیلة الجمعة شب جمعه می‌شود می‌دانید که اکرام فوائد متعدده‌ای دارد ـ قسمت ما نشده خدا قسمت کند! ـ شب جمعه می‌شود حاج آقا را خانه‌تان دعوت می‌کنید مثلاً اکرام کنید. بعد اتفاقاً شب جمعه می‌آید شما یک چیزهایی از زید شنیدید شک می‌کنید که آیا این زید عادل است یا نه؟! اکرامش بکنیم یا نکنیم؟! بالأخره غذایی طبخ کردیم و... در اینجا استصحاب سببی می‌آید؛ آن عدالتی که قبلاً بوده آن عدالت استصحاب می‌شود و وقتی استصحاب شد وجوب اکرام بر زید بار می‌شود. این در اینجا خود آن‌هم اشکال ندارد.

یک وقتی مولا می‌گوید که زید را در این مجموعه اکرام بکن یا زید را در آن مجموعه اکرام بکن. خود اکرام زید به‌تنهایی مطرح نیست بلکه می‌گویید که می‌خواهم در این گروه زید باشم یعنی فرض کنید گروهی هست جمعی هست که مِن حیثُ الجمعیة برای مولا ملاک است و تک‌تک آنها ملاک نیستند، مولا می‌خواهد مثلاً یک الفتی بین چند نفر به‌وجود بیاورد در ضمن آنها مثلاً زید هم هست که زیدِ [تنها] مفید نیست آنها هم تنها مفید نیستند این زید در ضمن آنها باید باشد. حالا شما شک می‌کنید که آیا مولا گفته که زید در ضمن این گروه باشد یا زید در ضمن آن گروه باشد؟ گروه اول می‌آید و زید در ضمنش اکرام می‌شود و شما نمی‌دانید که آیا امر مولا را اتیان کرده‌اید یا نه! چه‌کار باید بکنید؟! در اینجا چه اصلی جاری است؟! در اینجا اصلاً اصل جاری نمی‌شود! چرا؟! به‌واسطۀ اینکه شبهه شبهۀ مفهومیه است یعنی مفهوم از آن گروهی که باید اکرام بشود برای شما نامشخص است که آیا در ضمن این باید باشد یا در ضمن آن باشد. در اینجا دیگر نمی‌توانیم بگوییم که عدم حضور زید را استصحاب می‌کنیم. تا قبل از شب جمعه زید در این مجلس حضور نداشت الآن شب جمعه شده حضور پیدا کرده است و شک می‌کنیم که آیا با گروه دوم اکرام بشود یا با گروه اول اکرام بشود؟ با گروه اول اکرام شد، شما آیا می‌توانید استصحاب عدم حضور را در اینجا جاری بکنید؟! نمی‌توانید جاری بکنید. اگر خود زید تنها بود و نمی‌دانستید آمده یا نیامده، این استصحاب جاری بود اما حالا اگر زید آمده ولی در کیفیت حضورش شک دارید این عدم حضور در اینجا چه فایده دارد؟! دیگر فایده ندارد. این دیگر در اینجا شبهۀ مفهومیه است. یعنی زید در ضمن آن گروه بین یکی از این دو گروه آن موارد امر مولا بود. شما در اینجا نمی‌توانید بگویید که این حالت سابقه دارد و حالت سابقه ندارد. چون مسئله اصلاً از بحث عدم حضور زید خارج می‌شود.