جلسه ۳۰۱

آن‌وقت از کجا عقل می‌تواند حکم به یک نوع کدورت و حکم به یک نوع قَذارتی بکند که بر او طهارت لازم است؟! حالا آن طهارت هم غسل است! ما بیاییم اصلش را ثابت بکنیم بعد تازه به غسل برسیم! اینجاست که امام صادق علیه‌السّلام به ابوحنیفه می‌فرماید که شما از کجا ثابت می‌کنید که آیا منی قَذارتش بیشتر است یا بول؟!¹ حضرت راست می‌گویند! از کجا این مسئله ثابت می‌شود و از کجا می‌توانید ثابت کنید؟! آیا این جنابتی که موجب غسل است این با همین انظار ظاهری است یا این جنبۀ معنوی دارد؟! قطعاً این جنبۀ معنوی دارد که از انظار ما مخفی است.

اما در مواردی که دلیلی نسبت به یک عملی وجود ندارد و انسان آن عمل را در نفس خودش مقرِّب می‌بیند و قلبش گواه به مقربیّت است، عقلش گواه به مقربیّت است اینجا دیگر نیازی به احتیاط و این موارد نیست. او خودش در اینجا می‌داند. یااینکه انسان بالوجدان احساس کدورت نسبت به آن مورد می‌کند، او در اینجا باید نسبت به آن مسئله احتیاط بکند و می‌تواند به‌عنوان یک دلیل کلی در اینجا قرار بگیرد.

نحوۀ خواست و ارادۀ پروردگار در عالم تکوین

لذا کسانی که مجرای تشریع را براساس خواست و منحصر در ارادۀ تشریعی پروردگار قرار دادند آنها در این مسئله اشتباه کردند، چرا؟ زیرا خواست و ارادۀ پروردگار اراده و خواست جَزاف نیست؛ نحوۀ خواست و ارادۀ پروردگار در عالم تکوین است آیات قرآن نسبت به این مسئله حکایت می‌کنند؛ ﴿رَبُّنَا ٱلَّذِيٓ أَعۡطَىٰ كُلَّ شَيۡءٍ خَلۡقَهُۥ ثُمَّ هَدَىٰ﴾² هدایت براساس خلق است؛ اول اِعطاء خلق به‌عنوان وجود اول و بعد افاضۀ شرع به‌عنوان کمالات ثانوی. باید این دو باهم توأم باشند؛ ﴿رَبُّنَا ٱلَّذِيٓ أَعۡطَىٰ كُلَّ شَيۡءٍ﴾ به هر چیزی، به هر شخصی و به هر وجودی خلق خاص خودش را می‌دهد ﴿ثُمَّ هَدَىٰ﴾.

تناسب بین تشریع و تکوین از اَهَم مباحث اصولیه و کلامیه‌ که در استنباط احکام مدّنظر قرار می‌گیرد