جلسه ۳۰۱

جنبۀ کمالی و استکمال و فعلیت استعداد مدّنظر مولا در عالم خلق و تربیت و شرع

ما می‌توانیم به این مسئله به این کیفیت جواب بدهیم؛ جواب این مطلب این است که مولا در تصرفاتش نسبت به خلق و نسبت به عباد، آن جنبۀ مصلحت را مدّنظر قرار می‌دهد؛ آن جنبۀ کمالی و استکمال و فعلیتِ استعداد مدّنظر مولا در عالم خلق و عالم تربیت و عالم شرع است نه‌اینکه او به این خلق محتاج است بلکه خود تربیت این خلق و وصول به فعلیت‌ها و کمالات در عالم شرع و تشریع مورد نظر مولا است. روی این جهت هرچه که موجب وصول به این نقطه باشد، قطعاً باید از نقطه‌نظر مولا ممضا باشد و هرچه که موجب عدم وصول به این و سدّ نسبت به این مرحلۀ کمالی باشد باید از نظر مولا منفی باشد.

معیار برای تصرفات عبد درقبال اراده و مشیت پروردگار نسبت به تصرفات

این معیار برای تصرفات عبد است درقبال اراده و مشیت پروردگار نسبت به تصرفات، و این معیار می‌تواند به‌عنوان یک ملاک کلی در استنباط احکام مورد نظر قرار بگیرد. هر چیزی را که انسان احساس کند که عمل به او صرف‌نظر از ادلّۀ‌ای که نسبت به این مسئله آمده است یعنی عقل او حکم به مقربیت آن نسبت به مولا کند قطعاً آن عمل ممضا خواهد بود. چون ممکن است در بعضی از اوقات بین عقل و آن دلیل طبعاً تعارضی باشد که ما نسبت به آن موارد صحبت نمی‌کنیم؛ در خیلی از موارد حضرت افراد را نهی از قیاس می‌کنند؛ در مورد دیۀ مرئه، در مورد ارث، در مورد غسل نسبت به احتلام و جنابت و امثال‌ذلک در این موارد ممکن است عقل نسبت به این مسئله راه نداشته باشد.

قطعاً عقل نمی‌تواند بین احتلام و بول فرق قائل بشود و بگویید که بول در اینجا فقط با طهارت مائیه رفع خبث از او می‌شود اما در مورد احتلام حتماً باید غسل بشود یک هم‌چنین چیزی را عقل تا قیامت نمی‌فهمد بلکه عقل اصلاً شاید نسبت به احتلام هیچ نوع حکم به خباثت و کدورت نکند. به‌جهت اینکه اگر حالا از نظر ظاهر بخواهیم بررسی بکنیم بالأخره بول مشخص است؛ کیفیت و ترکیبش اسیداوریک و اوره و موادی که اینها همه مواد زائد است و فلان و این چیزهایی است که مشخص است قذارتش مشخص است در آزمایشگاه اینها را تجزیه و تحلیل می‌کنند. اما در مورد جنابت و احتلام شاید ما هم‌چنین چیزی را ما نداشته باشیم که حالا یک قذارتی را مترتب بر آن مَنَویت در اینجا بخواهیم حمل کنیم و آن جنبۀ اشمئزاز شاید به‌جهت یک فرهنگ باشد که آن حالت برای چیز هست اما از نقطه‌نظر واقع شاید قذارتی که در بول یا در مورد سایر اَحداث است در این مورد وجود نداشته باشد.