جلسه ۳۰۵

اختصاص تشریع به ذات اقدس پروردگار از نقطه‌نظر انطباق تشریع با تکوین

اولاً آیۀ ﴿أَلَا لَهُ ٱلۡخَلۡقُ وَٱلۡأَمۡرُ﴾ آن امر عالم امر و عالم مشیت و اراده است که ﴿إِنَّمَآ أَمۡرُهُۥٓ إِذَآ أَرَادَ شَيۡ‍ًٔا أَن يَقُولَ لَهُۥ كُن فَيَكُونُ﴾¹ می‌باشد، اما این امر، امر و نهی نیست که از آن تعبیر به تشریع می‌آورند. ﴿لَهُ ٱلۡخَلۡقُ وَٱلۡأَمۡرُ﴾، برای امر یک هم‌چنین معنایی نیامده است و این یک تفسیر ساختگی است.

بله! تشریع اختصاص به او دارد؛ ﴿شَرَعَ لَكُم مِّنَ ٱلدِّينِ مَا وَصَّىٰ بِهِۦ نُوحٗا وَٱلَّذِيٓ أَوۡحَيۡنَآ إِلَيۡكَ وَمَا وَصَّيۡنَا بِهِۦٓ إِبۡرَٰهِيمَ وَمُوسَىٰ وَعِيسَىٰٓ﴾² یا ﴿قُلۡ بَلۡ مِلَّةَ إِبۡرَٰهِ‍ۧمَ حَنِيفٗا﴾،³ اما نه آن نحو مسئله‌ای که اهل کلام معتقد به آن هستند. اختصاص تشریع به ذات اقدس پروردگار این از نقطه‌نظر انطباق تشریع با تکوین است یعنی همان‌طوری‌که خلق بلا شک و لا شبهةٍ و لا ریبٍ اختصاص به ذات پروردگار دارد و لا یَعتَنیه شکٌ و یَقولُ بهِ کلُّ أحد، همین‌طور عالم تشریع باید براساس عالم تکوین باشد فلهذا شرع باید از ذات پروردگار نشئت بگیرد. چرا؟ چون خلق اختصاص به ذات پروردگار دارد. آیا ممکن است کارخانه‌ای یک ماشین و سیاره‌ای بسازد ولی یک کارخانۀ دیگری برنامه و دستورش را بدهد؟! این نمی‌شود. همان کارخانه‌ای که این ماشین و سیاره را می‌سازد باید دفترچۀ راهنما را هم خودش بدهد. محال است کسی یک کاری را انجام دهد و شخص دیگری دستور العمل آن کار را بدهد و اختلاف پیش می‌آید.

بناءًعلیٰ‌هذا اهل کلام به این نحو باید کلام خودشان را تصحیح کنند که بله، شرع اختصاص به ذات پروردگار دارد اما نه به این معنا که آن امر و نهی بدون هیچ‌گونه ملاحظه و مصلحتی صرفاً به لحاظ دل‌بخواهی و به لحاظ حظّ نفس که در نوع آدم وجود دارد، در ذات پروردگار هم مسئله به همین کیفیت است.

علت عدم وجود اختلاف در قرآن

این آیۀ شریفه ﴿وَلَوۡ كَانَ مِنۡ عِندِ غَيۡرِ ٱللَهِ لَوَجَدُواْ فِيهِ ٱخۡتِلَٰفٗا كَثِيرٗا﴾،⁴ این مطلب را نشان می‌دهد که این عدم اختلاف عظیم در قرآن کریم به‌جهت انتساب به شخص واحد است و از نقطه‌نظر تحقق کتاب به حق است و در حق اختلاف نیست.