جلسه ۳۱۲

مثلاً یک حیوانی است مثل غنم که این غنم قابلیت بقاء دارد و حیوان دیگر مثل فاره که اگر یک هفته در اطاق باشد و در را ببندند چیزی گیرش نمی‌آید و می‌میرد بعد از یک هفته قطعاً می‌دانیم که این غنم مرده است غنم را کشته و خورده‌اند ما در فاره شک داریم که آیا حیات دارد یا حیات ندارد، در اینجا استصحاب قسم ثالث است که قطعاً مردود است به جهت اینکه آن حیوانی که قابلیت داشت مرده است و ما شک در بقاء حیوانی می‌کنیم که او قابلیت ندارد مثل فاره. بنابراین شما دیگر کلی در اینجا ندارید تا در ضمن فرد جزئی خارجی آن کلی تحقق پیدا بکند، جزئی دیگر نیست. غنمش را خورده‌اند و فاره هم اگر بوده تابه‌حال مرده است. بنابراین دیگر ما حیوانی که محقق کلی طبیعی باشد نداریم ولی اینجا این‌طور نیست؛ اینجا جزء دوم مسئلۀ قابلیت محل است و این قابلیت محل در خود زمانی که آن حیوان در حال حیات بود باز محل مشکوک بود، همان عدم را از زمان حیات تا الآن استصحاب می‌کنیم چون برای عدم دیگر مانعی نیست. فری اوداج اربعه شده است.

لِقائل أن یقول شما آن عدم ازلی را عدم تذکیه در زمان حیات را استصحاب کردید آن عدم را که استصحاب می‌کنید مگر نمی‌گویید که مانع برای او فری اوداج است؟! بالوجدان هم فری اوداج که حاصل شده است وقتی فری اوداج حاصل بشود بنابراین شما هم که آن تذکیه را عبارت از فری اوداج می‌دانید، نه آن ماحصل و نه آن نتیجه و امر بسیط، وقتی که تذکیه عبارت از فری اوداج است پس عدم تذکیه یعنی عدم فری اوداج، درحالی‌که فری اوداج بالوجدان است، بنابراین دیگر استصحاب عدم نمی‌توانید بکنید. استصحاب عدم دیگر در اینجا جاری نیست.

مرحوم آقای نائینی جوابی که می‌دهند می‌فرمایند که نه، اینجا اشتباه است به‌جهت اینکه آن عدمی که در زمان حال حیات حیوان، عنوان معنون به آن عدم بود در آن زمان عدم فری اوداج ثابت بود به‌اضافۀ عدم قابلیت محل یعنی شک در قابلیت، آن عدم در آنجا ثابت بود بعد از فری اوداج ما در اصل آن عدم شک می‌کنیم یعنی همان استصحاب حیوان کلی؛ گرچه فری اوداج شده ولی این فری اوداج عن صحّةٍ هست یا فری اوداج عن غیر صحّةٍ؟! آن عدم استصحابش درصورتی رادع و مانع دارد که فری اوداج عن صحةٍ باشد درصورتی‌که فری اوداج عن صحةٍ هست دیگر آن عدم تبدیل می‌شود به «لا تَنقُض الیقین بالشَّک، و إنّما تَنقُضه بیَقین آخر»¹ «بیَقین آخر» یعنی همین؛ فری اوداج عن صحةٍ، درحالی‌که فرمودند که عن صحةٍ نیست و شک در قابلیت محل است و وقتی که شک در قابلیت محل شد فری اوداج عن صحةٍ منتفی است و ثابت نمی‌شود و وقتی که ثابت نشود استصحاب عدم در اینجا جاری است، آن عدم در حال حیات استصحاب می‌شود به مابعد فری اوداج بنابراین حیوان داخل در غیر مذکّیٰ می‌شود.