جلسه ۳۱۹

بناءًعلیٰ‌هذا این جریان استصحاب ـ به‌خصوص جریان استصحاب ـ حالا در مورد اصالة الطهاره، اصالة البرائة، اصالة الاحتیاط و اصل احتیاط و اینها، ما به اینها کار نداریم که خود اصل احتیاط هم یک اصل عقلایی است بلکه اصلاً در مورد نفس استصحاب، قطعاً استصحاب از اصول عقلائیه است و در این شکی نیست. حالا صحبت در این است که چه ما این استصحاب را از اصول عقلائیه بدانیم یااینکه بگوییم استصحاب اصل شرعی است یعنی شارع استصحاب را آورده است ولی شارع استصحاب را بر اصل عقلایی آورده است نه‌اینکه استصحاب را براساس اصول متشرعۀ خودش یعنی اصول شرعیه و آن‌هم مَتشرّعه، اصول شرعیه یعنی از ناحیه شارع وضع شده است نه! استصحاب است منتها شارع بیان کرده است: «لا تَنقُض الیقین بالشَّک»¹ این اصل عقلائیه است و در استصحاب همین را داریم.

یا اصل بر حلیت و اصول یَد و سوق مسلم و امثال‌ذلک، نظر شارع در تمام اینها بر بیان این اصول بر همان مرتکزات عقلائیه است. کأنَّ وقتی امام علیه‌السّلام به شاگرد خودش سُوق را تعلیم می‌کند، او را متوجه ارتکاز خود می‌کند و می‌گوید که نگاه کن همه مسلمان هستند. یعنی چه؟! یعنی غلبۀ ظن، غلبۀ ظن در اینجا همین است. یا یَد، الآن در همۀ محاکم نسبت به ید حکم می‌کنند درحالی‌که اینها حکم شرعی ندارند. ید یکی از اصول عقلائیه است یعنی شارع هم که بیان کرده است، این اصول را براساس و مبنای مرتکزات عقلائیه بیان کرده است.

بناءًعلیٰ‌هذا دیگر جریان و عدم جریان استصحاب به ید مجتهد و اصولی نیست که آن در هرجا که بخواهد استصحاب جاری کند و در هرجا که نخواهد استصحاب جاری نکند، استصحاب جاری می‌شود بخواهد یا نخواهد! استصحاب عبارت است از جریان حالت سابقه، چه این جریان حالت سابقه مفید باشد یا نباشد، آن دیگر به استصحاب مربوط نیست. استصحاب اصالت عدم تذکیه را جاری می‌کند، حالا فرض بر اینکه در ثبوت حتی لَوُ عُلِمَ وجداناً، حتی با علم وجدانی مقدمات تذکیه انجام شده است اما چون قابلیت محل مشکوک است، این مقدمات تذکیه مفید نیست، خب نباشد.