جلسه ۳۲۲

مسئلۀ دیگر اینکه استحباب فعلی به‌طورکلی با آن جنبۀ رضایت مولا نسبت به ادراک واقع در اینجا منافات دارد به‌جهت اینکه روایاتی که متکفل بر این هستند، همه روایات ضعیف هستند و روایات ضعیف غیر قابل اعتماد است.

بنابراین وقتی که مسئلۀ استحباب فعلی کنار می‌رود، مسئلۀ ارشاد به حکم عقل باقی می‌ماند و ما در ارشاد به حکم عقل باید تابع قوانین عقل باشیم؛ عقل نسبت به چه موردی حکم به حُسن می‌کند و حکم به حُسن عبد در مقام امتثال می‌کند؟ در آنجایی که عبد آن شرائط رضایت مولا را حیازت کرده باشد اما به مرتبۀ قطع نرسیده باشد و همین‌طور دلیلی بر خلاف نداشته باشد، در اینجاست که عُقلاء مدح می‌کنند اما اینکه صرفاً به خیالش برسد که مولا نظرش این است و بعد بیاید انجام بدهد عقلاء او را مدح نمی‌کنند بلکه می‌گویند که بر این نظریه چه دلیلی داشتی که ارائه دادی؟! آیا این نظریۀ تو با ادلّه موافق بود یا مخالف بود؟! اگر مخالف بود دلیلش چیست؟! و اگر دلیل نداشتی برای چه انجام دادی؟! و عبد در مقام جواب نمی‌تواند بگوید که من همین‌طوری خیال کردم مورد نظر مولاست، شنیدم که یکی می‌گوید که مولا خورشت قرمه‌سبزی دوست دارد من هم رفتم درست کردم، خب مرتیکه بلند شو برو سؤال کن. من شنیدم که مولا این کار را دوست دارد من هم رفتم کردم، خب برو تحقیق کن چشمت درآید چرا تحقیق نکردی؟! این‌هم مسئلۀ دیگر است.

بنابراین مورد ادلّۀ تسامح در زیر مجموعۀ دو مسئله قرار می‌گیرد. مسئلۀ اول اینکه عقلاء به این خبر اعتماد و وثوق داشته باشند گرچه به مرتبۀ حجیت نرسیده باشد. این یک مورد است.

مورد دوم اینکه درقبال این خبر، خبر معارض دیگری وجود نداشته باشد که این مورد دوم را خود قائلین به استحباب فعلی مثل مرحوم آقای خوئی و مرحوم آقا ـ رضوان الله تعالیٰ علیه ـ هم قبول دارند که درمقابلش معارض و خبر معارضی وجود نداشته باشد. این بحث راجع به ادلّۀ تسامح که تمام شد.