جلسه ۳۲۵

من‌باب‌مثال شخصی آمده یک دروغی را گفته است، این نفس یک دروغ، لفظی است که صدور و حدوث پیدا می‌کند و بعد هم تمام می‌شود. در عرض ده ثانیه یک دروغی را گفته یا یک سبّی کرده یا یک تهمتی زده است، این عمل کبیره یک نفس فعلی است و حدثی است که سر می‌زند و بعد هم تمام می‌شود. چرا یک حکم ممتد پیدا کند؟! چرا یک حکم استدامه‌ای پیدا کند؟! چرا عدم جواز ایتمام بر آن مستمر باشد؟! چرا؟ به‌جهت اینکه نفس این کبیره به‌عنوان حاکی از ظلمت نفسانی است نه به‌عنوان اینکه خودش مطرح باشد، خودش که مطرح نیست. چون این عمل کبیره حکایت از یک کدورت و ظلمت می‌کند، از این باب حکمی که روی ظلمت رفته است چون شارع نمی‌تواند بگوید ـ مشخص نیست ما که عالم به غیب نیستیم ـ که ایتمام به فاسق و مکدَّرِ نفسانی حرام است و از این باب مشخصه‌ای ندارد، حکم را روی فعلِ ظاهر برده و حاکی از آن کرده است!

در اینجا مسئله همین است، وقتی می‌گوید که مَن بَلَغَهُ، حکم روی احتمالِ عقلاییِ رجحانِ ثواب رفته است، این احتمالِ عقلاییِ رجحانِ ثواب از کجا پیدا می‌شود؟! از بلاغ پیدا می‌شود، حالا ممکن است از یک چیز دیگر هم پیدا بشود، خب بشود. لذا در اینجا اشکالی که وارد می‌شود این است که خوفاً مِن العقاب هم در بعضی موارد هست، نه این‌طور نیست بلکه خیلی‌ها هستند که خوفاً مِن العقاب یک فعلی را انجام نمی‌دهند. چرا شارع بیان نکرده است؟! به‌جهت اینکه مسئله فرقی نمی‌کند؛ این ثوابی که در اینجا هست با آن ثوابی که مصطلح است تفاوت می‌کند. آن ثوابی که مصطلح است، ثواب به‌عنوان استحباب و به‌عنوان یکی از احکام خمسه است؛ یعنی مسئله‌‌ای است که مترتب بر استحباب می‌شود؛ استحباب به‌عنوان رجحان الفعل است که رجحان الفعل به‌عنوان أحَدٌ مِن احکام الخمسة مطرح است آن استحباب و آن ثوابِ مترتب بر این استحباب، ثواب مترتب بر رجحان فعل است. ولی یک ثواب هم ما داریم که ثواب مترتب بر ترک مکروه است همان‌طوری‌که استحباب و رجحان فعل موجب ثواب است، ترک مکروه و ترک حرام هم موجب ثواب است؛ کسی که یک مورد زنا برای او پیدا شود و شرائط آن مهیّا شود و او زنا نکند، این‌طور نیست که فقط عقاب را از خود رفع کرده باشد بلکه به‌واسطۀ ترک زنا جنة را برای خود اشتریٰ کرده و این‌همه ادلّه هم داریم! اگر قرار بر این باشد که مسئلۀ ثواب به‌عنوان آثار مترتبۀ بر استحباب به‌عنوان یکی از احکام خمسه باشد بنابراین در ترک تمام محرّمات و در ترک تمام مکروهات هیچ آثاری مترتب بر این فعل نخواهد شد و فقط تنها اثرش این است که جهنم نمی‌رود درحالی‌که این‌طور نیست! بسیاری از این مراتب رقاء و درجات و صعود به واسطۀ ترک محرّمات است.