جلسه ۳۲۶

مرحوم آقا ـ رضوان الله تعالیٰ علیه ـ می‌فرمودند که این مقصود از این عبارت است، نه‌اینکه آن عبارت غلط است بلکه معنای دقیق‌تر این است که حالت امیرالمؤمنین در روز خندق حالتی بود که هر فعلی از او سر می‌زد لا یوازیه عمل الثقلین.

معنای روایات «نوم العالم العبادة»

حالا آن به‌جهت تکوین مسئله است یعنی عالم چون حیاتش را وقف برای تثبیتاً لأحکام الله کرده لذا نومش هم عبادت است، أکلش هم عبادت است. فقط نوم عالم عبادت نیست بلکه أکلُهُ عباده و سایرُ افعالِهِ عبادة؛ منظور مشی است منظور از رَکوبُ السیاره است، هرچه می‌خواهد باشد این عبادت است. «أنفاسکم فیه تسبیح» به‌خاطر چیست؟ به‌خاطر جهت صومی است، آن جهت تعلق است، این جهت، جهت تکوینی است. حالا بگذریم چون داریم از مسئله دور می‌شویم.

در این موارد در مقدمۀ اولیٰ این اثبات می‌شود که تمام افعال باید مستنداً إلی الله باشد و بدون این فایده‌ای ندارد. این مسئلۀ اول است.

دعاوی مختلف انسان در انجام افعال

مقدمۀ دوم اینکه هر فعلی را که انسان انجام می‌دهد یا به داعی شهوانی است یا التذاذ روحانی است؛ یعنی اگر غذا می‌خورد برای داعی شهوانی است شهوت أکل و اینها است یا مثلاً تفریح و تفرّج و امثال‌ذلک دعاوی شهوانی دارد اما فرض کنید کسب علم می‌کند، کسب علم برای التذاذ روحانی است. خلاصه یا این مسئله است یا آن مسئله و قسم ثالثی برای این مسئله موجود نیست مگر اینکه از طرف شارع حکم به فعل آمده باشد که در آنجا داعی شهوانی و التذاذ روحی نیست. من‌باب‌مثال جهاد فی سبیل الله نه داعی شهوانی دارد نه التذاذ روحی دارد یا صلاة در وقت زوال در صحرای حارّ نه داعی شهوانی دارد نه التذاذ روحی و نفسی دارد. پس احکامی که این احکام را مکلف انجام می‌دهد بدون التذاذ شهوانی و بدون التذاذ روحی و نفسی این احکام را انجام می‌دهد و این سه قسم است؛ یا خوفاً مِن العقاب است یا شوقاً إلی الثواب است یا شق سوم که برای اوحدی از افراد است به قول امیرالمؤمنین علیه‌السّلام که می‌فرمایند: