جلسه ۳۲۶

این آنچه بود که عدۀ بسیاری از افراد [ذکر کردند که] البته جهتش را بعداً ذکر می‌کنم که به چه جهت این مسئله را مطرح کردند.

جوابی را که مرحوم آقای خوئی از این مطلب می‌دهند این است که یک هم‌چنین مسئله‌ای از روایات مطلقه استفاده نمی‌شود. گرچه روایات مقیّده که دو روایت است؛ روایت محمد بن مروان که در آن عمران زعفرانی هست در آن «التماساً لِطلب قولِ النبی» یا «رجائاً لثواب الله»¹ هست. اما در سایر روایات نه «من بلغه ثواب علی فعلٍ ففعله»² مطلق است. حالا رجاءً إلی ثواب الله باشد یا نه شنیده است که یک خبری آمده که این کار را انجام بدهید او می‌رود انجام می‌دهد. حالا کاری به ثواب و عقابش ندارد شنیده است یک مسئله‌ای در اینجا هست، فرض کنید که روز اربعاء توسل به فلان چیز مستحب است یا یوم الاربعاء انفاق مستحب است یا یوم الاربعاء بعد از ظهر صلاة عَشر رکعات مستحب است، [می‌گوید که] خیلی خب ما انجام می‌دهیم بلد هستیم اما اینکه ثواب داشته باشد و رجائاً برای ثواب باشد نه! می‌گوید که انجام می‌دهیم ـ گفتم که ـ ما که می‌خواهیم ورزش کنیم حالا این ورزش خودمان را در ضمن صلات رکعات انجام می‌دهیم.

ایشان دو مقدمه برای جواب از این مطلب ذکر می‌کنند؛ مقدمۀ اولیٰ اینکه می‌فرمایند شکی نیست در اینکه هر عملی که بر آن مثوبه مترتب است، باید اضافۀ به مولا باشد. یعنی این عمل تقرباً إلی الله انجام شود والاّ ثوابی بر آن مترتب نیست، البته در عبادات واضح است و در توصلیات هم گرچه به نفس آن توصلی اسقاط تکلیف می‌شود اما اجماعی است بر اینکه اگر آن توصلی را به نیت ثواب و تقرب انجام ندهد آن توصلی ثوابی ندارد.

فرض کنید که لباسش کثیف می‌شود و نجس است و این لباس را می‌شوید تا تطهیر کند، یک وقتی مقصود از تطهیر لباس طلباً لِطهارةِ الثوب لِلصلاة است، در اینجا ثواب می‌دهند. اما یک وقتی می‌بیند لباسش کثیف و نجس است و از آن بول یا دَمی که روی لباس است بدش می‌آید و ـ فرض کنید که اهل نماز هم نیست ـ می‌رود این لباسش را می‌شوید، خب آن در اینجا طاهر شده ولی دیگر ثواب به او نمی‌دهند. یااینکه فرض کنید که لباسش را دفعتاً در آب می‌اندازد، کنار نهر آبی بوده است و آنجا می‌اندازد و اصلاً بدون اینکه نیت تطهیر داشته باشد این ماء سائل همین‌طور می‌آید و لباسش را تطهیر می‌کند، خب این ثواب ندارد ولی اگر همین عمل توصلی را رجاءً إلی الله انجام بدهد همین عمل توصلی موجب ثواب است و در این شکّی نیست. البته در بعضی از موارد منصوصه هست که نیت در آن موارد منصوصه دخالت ندارد.