جلسه ۳۳۰

روایت ششم: روایت کلینی است که روایت صحیحی است:

عن علی بن إبراهیم عن أبیه عن ابن أبی‌عمیر عن هشام بن سالم عن أبی‌عبدالله علیه‌السّلام قال: «مَن سَمِعَ شیئاً مِن الثَّواب عَلی شیءٍ فَصَنَعَهُ کانَ لَه و إن لم یَکُن علی ما بَلَغَهُ.»¹

این هم روایت محمد بن یعقوب است. می‌فرمایند که مرحوم ابن طاووس هم در کتاب الإقبال این روایت را ذکر کرده است.²

روایت هفتم: روایت محمد بن یحیی است:

محمد بن الحسین عن محمد بن سنان عن عمران الزعفرانی عن محمد بن مروان قال: سَمعتُ أباجعفر علیه‌السّلام یَقول: «مَن بَلَغَهُ ثوابٌ مِن الله علی عملٍ فَعَمِلَ ذلک العَمل التماسَ ذلک الثَّواب اوتیَه و إن لَم یَكُنِ الحدیثُ كَما بَلَغَه».³

عمران زعفرانی فرد مجهولی است و محمد بن مروان هم فرد ضعیفی است که این دو نقص در این روایت هفتم موجود است. این روایت شبیه همان روایت بالاست که «فَفَعَلَ ذلک طَلب قولُ النبّی». این دو روایت مثل همدیگر هستند و از نظر مفاد «اوتیَه و إن لم یَکُن الحَدیث کَما بَلَغَه».

روایت هشتم: روایتی است که از مرحوم ابن فهد در عُدة الداعی نقل می‌کند، می‌فرماید:

روی الصَدوق عن محمد بن یعقوب بِطُرقه إلی الأئمه علیهم‌السّلام: «أنَّ مَن بَلَغَهُ شَی‌ءٌ مِنَ الخَیرِ فَعَمِلَ به كان له مِنَ الثَّوابِ ما بَلَغَهُ و إن لَم یَكُنِ الأمرُ كما نُقِلَ إلَیه‌.»⁴

روایت نهم: بالأخیر، روایت علی بن موسی بن جعفر بن طاووس است که ابن طاووس در کتاب اقبال از امام صادق نقل می‌کند:

مَن بلَغَهُ شیءٌ مِن الخَیرِ فَعمِلَ بِه کانَ لَهُ ذلک و إن لَم یکُن الأمرُ کما بَلَغَه.⁵

این نه‌تا روایتی است که استدلال اصولیون بر تسامح در ادلّۀ سنن به این نُه روایت برمی‌گردد. آنچه در این روایات به نظر ـ یک نظر بدوی ـ می‌رسد این است که همۀ این روایات می‌خواهند یک مفاد را برسانند گرچه از نقطه‌نظر عبارات متفاوت هستند.

معنای فقرۀ «و إن لم یکن الحدیثُ کما بَلَغَه» در روایات «مَن بَلَغ»