جلسه ۳۳۷

أعوذُ بِالله مِنَ الشَّیطانِ الرَّجیم

بِسمِ الله الرَّحمَنِ الرَّحیم

بحث در تعارض استصحابین و عدم قابلیت جمع بین آن دو بود؛ عرض شد که اشکال شده بر اینکه درصورت جریان استصحاب عدم میته با استصحاب عدم تذکیه مخالفت عملیه لازم می‌آید. جهتش هم این است که شارع میته را عبارت از کلُّ ما هو لَیس بِمذکّیٰ قرار داده است و درمقابلش مذکّیٰ عبارت از ما ذُبحَ شرعاً عن طرقٌ شرعیة است بنابراین ثالثی برای میته و مذکّیٰ هم نمی‌شود فرض کرد. بنا بر اصل عدم میته حکم به طهارت و حلیت أکل در اینجا می‌شود و با جریان عدم تذکیه حکم به حرمت می‌شود و بین حرمت و حلیت تضاد است و قابل جمع نیستند، بنابراین چاره‌ای نیست از اینکه یا این دو اصل جاری نشوند و یااینکه اگر جاری شدند تساقط می‌کنند و درصورت تساقط حکم به قاعدۀ حلّ و قاعدۀ طهارت و امثال‌ذلک است همان‌طوری که مرحوم محقق نراقی قائل به حلّ و طهارت در این مورد مشکوک شده‌اند.¹

جوابی که از این مطلب داده‌اند این است که تعارض بین جریان اصل عدم میته و اصل عدم تذکیه درصورتی است که مقصود از میته کلُّ ما زُهِق روحُه بِغیر طریق الشرعیة سواءٌ مات عن حتف أنفه و بدون جهت مباشر یااینکه ماتَ به‌جهت مباشر ولکن بِغیر جهةٍ شرعی باشد. اگر این‌طور باشد این تعارض بین دو اصل می‌شود و بالنتیجه تساقط لازم می‌آید.

لغویت ترتّب حکمین متماثلین در دو امر متلازم

مقصود از میته در آیۀ شریفۀ: ﴿حُرِّمَتۡ عَلَيۡكُمُ ٱلۡمَيۡتَةُ﴾

و اشکال دیگری که در اینجا وارد می‌شود اشکال لغویت است که ترتّب حکمین متماثلین در دو امر متلازم لغو خواهد بود. زیرا همان‌طوری‌که در آیۀ شریفه دارد ﴿حُرِّمَتۡ عَلَيۡكُمُ ٱلۡمَيۡتَةُ وَٱلدَّمُ وَلَحۡمُ ٱلۡخِنزِيرِ وَمَآ أُهِلَّ لِغَيۡرِ ٱللَهِ بِهِۦ وَٱلۡمُنۡخَنِقَةُ وَٱلۡمَوۡقُوذَةُ وَٱلۡمُتَرَدِّيَةُ وَٱلنَّطِيحَةُ وَمَآ أَكَلَ ٱلسَّبُعُ إِلَّا مَا ذَكَّيۡتُمۡ﴾² مقصود از میته کلُّ ما لَم یُذکّ است و منظور از کلُّ ما لم یُذَکّ عبارت از میته است بنابراین اگر شارع حکم به حرمت بر میته کند، حکم به حرمت بر غیر مذکّیٰ لغو خواهد بود و اگر حکم حرمت را بر غیر مذکّیٰ کرد و مقصود از غیر مذکّیٰ میته است پس حکم به حرمت لغو خواهد بود چون در اینجا میته عبارت از همان غیر مذکّیٰ است و غیر مذکّیٰ هم عبارت از میته است پس چرا دوتا حکم در اینجا آورد؟! یک حکم حرمت را روی میته آورد و دوباره یک حکم حرمت را روی غیر مذکّیٰ آورد یا روی این مقابله‌های خودش؟! بر شما میته حرام است و بر شما متردیّه حرام است و بر شما منخنقه حرام است خب تمام اینها که میته هستند. اگر میته عبارت از کلُّ ما زُهِق روحُه بِغیرِ سببٍ شرعیةٍ است دیگر چرا احکام مماثل بر اقسام میته آورد؟! می‌گفت: حرمّت علیکُم المیته و تمام شد! حالا این میته به هر جهت می‌خواهد باشد ﴿إِلَّا مَا ذَكَّيۡتُمۡ﴾.