مرتب سازی:
جلسه ۳۴۰
2أعوذُ بِالله مِنَ الشَّیطانِ الرَّجیم
بِسمِ الله الرَّحمَنِ الرَّحیم
بحث راجع به حُسن احتیاط است و مرحوم آخوند میفرمایند که عقلاً شکی نیست بر اینکه حسن احتیاط وارد است و احتیاط مُستحسن است فی کُل حالٍ؛ چه در شبهات وجوبیه و چه در شبهات تحریمیه. کلام در شبهۀ وجوبیه با غیر مستحب است و دوران امر بین مستحب و وجوب، طبعاً امر موجود است إمّا بنحو المطلوبیة المُلزِمة و إمّا بِنحو المطلوبیة الغیر الملزمة. بنابراین نیت تقرب و نیت وجه که شرط صحت در عبادت هست در آنجا محقق است و همینطور این مسئله در کفّ و اجتناب در شبهات تحریمیه هم در دوران امر بین مکروه و حرمت هست.
صحبت در عبادات و آنهم دوران بین وجوب و غیر مستحب است. این مسئله محل بحث است که این نیت تقرب در اینجا به چه نحو متمشی میشود.
اشکالی که مطرح شده و مخالفین احتیاط این مطلب را مطرح میکنند این است که شکی نیست بر اینکه عبادت متوقف بر امر است و امر هم ناشی از حُسن احتیاط است و در اینجا امر مشتبه است فلهذا آنچه که شرط در عبادت هست در اینجا منتفی خواهد بود. این اشکال جدی نسبت به حُسن احتیاط در این موارد هست.
این مسئله پاسخ داده شده و جوابی که نسبت به این قضیه داده شده است برگشتش به علیت حُسن احتیاط در تحقق امر از ناحیۀ شارع است شکی نیست بر اینکه عقل حُسن احتیاط را چه در مواردی که دوران امر بین وجوب و استحباب و یا بین وجوب و غیر استحباب باشد تأیید میکند و از آن جایی که حُسن احتیاط علت برای تحقق امر است، امر از ناحیۀ شارع در اینجا موجّه است، این جوابی است که نسبت به اشکال داده شده است.
مرحوم آخوند این جواب را کافی نمیدانند و در ذیل بیاناتشان نسبت به این جواب ایرادات و اشکالاتی را وارد میکنند؛ اشکال اول اینکه چه کسی گفته است که حُسن احتیاط علت تامۀ برای تحقق امر است؟! حُسن عمل و حُسن احتیاط نمیشود علت باشد و شارع در مقام تشریع غیر از حُسن، جنبۀ آمریت و مصالح دیگر را هم باید لحاظ کند تا جعل آمریت یا ناهویت از ناحیۀ شارع متمشی بشود؛ صرف اینکه یک فعلی مستحسن است دلیل بر علیت بر تحقق و جعل امر نیست. این اشکال اول است که اگر به این مطلب نگاه کنیم میبینیم تقریباً رأی اشاعره نسبت به مسئله در این زمینه دخالت داده شده است.