جلسه ۳۴۲

پس این اشکالی است که بر اشکال اول وارد می‌شود و ادلۀ نقلی نسبت به این خیلی زیاد است إلیٰ‌ماشاءالله؛ در دَوران امر بین راجح و مرجوح و در دَوران امر بین افضل و فاضل و در دوران امر بین دو چیز. حالا بعداً هم ظاهراً باز این مسئله در اشکال ثالث یا در اشکال ثانی مطرح می‌شود، اینکه چطور این افراد از این نکتۀ مهم غفلت کردند و منشأ این غفلت همان روح تعبد و روح تهجد و عدم درک ملاکاتی است که خب طبعاً نسبت به این باید بگوییم که کم‌لطفی شده است.

تلمیذ: ببخشید، آیا این مراتب عقل اگر مورد مصلحت احراز بشود ولو اینکه این مراتبی که آخوند در مورد عقل مطرح کرده است که بعضی اوقات ملاک دارد مثل اینکه به فعلیت نرسیده و به انشاء رسیده است، آخرش تنجیز می‌رسد یا نمی‌رسد؟ بحث‌هایی که آنجا می‌کند.

استاد: آن بحث‌ها به اینجا کاری ندارد، ما در آن کیفیت ترتب امر و نزول از عالم ملاک، بعد انشاء، بعد فعلیت و بعد تنجز، ـ یااینکه تَنجز و بعد فعلیت براساس کیفیت ارتباط ـ ما به اینها کار نداریم که بالأخره یک حکم باید سه مرتبه یا چهار مرتبه را طی کند تااینکه مکلف نسبت به آن متعهد باشد؛ مرتبۀ اول مرتبۀ ملاکات است و آن ملاکات، ملاکات کلی و ملاکات نفس‌الأمریه است و بعضی از آن ملاکات، ملاکات فطری و وجدانی است و بعضی از آن ملاکات ملاکاتی است که حالا آن در تحت اعتبار معتبر هست و او این ملاکات را معتبر می‌داند و جعل خود آن ملاک هم در دست اوست و در دست ما نیست چون بعضی از این ملاکات را تشخیص می‌دهیم؛ حُسن را تشخیص می‌دهیم، قبح را تشخیص می‌دهیم، عدالت را تشخیص می‌دهیم، ظلم را تشخیص می‌دهیم، ایثار را تشخیص می‌دهیم، جنبۀ نورانیت را تشخیص می‌دهیم، جنبۀ ظلمانیت نفسانی را تشخیص می‌دهیم، اینها مسائلی است که ما تشخیص می‌دهیم. ایثار، حُسن ایثار، حُسن همنوع و حُسن وحدت، تمام اینها را تشخیص می‌دهیم.