جلسه ۳۴۳

اشکال پنجم هم که نسبت به این مسئله نقل کردند، گفتند که اگر امر شارع به فعل محقق باشد خب دیگر در اینجا احتیاط معنا ندارد. جواب مسئله روشن است؛ جواب این است که امر محقق است ولی این امر از ناحیۀ حسن به احتیاط محقق است نه از ناحیۀ جعل اوّلی و جعل از ناحیۀ شارع، چون احتیاط مستحسن است این موجب برای امر خواهد شد. و کَم فرق بین اینکه عقل حاکم بشود بر تحقق یک امر به نحو لِمّ یااینکه خود شارع بدون توجه به این مسئله، امرِ جعلِ مستقل داشته باشد و مانحن‌فیه مِن هذا القبیل. شارع امر مستقل ندارد؛ این حسن احتیاط حکایت از رضایت شارع می‌کند و رضایت شارع نسبت به مورد خودش موجب برای امر است نه اینکه شارع بدون توجه به این امر مستقل و جداگانه‌ای داشته باشد.

تلمیذ: نسبت به آن اشکال چهارم فرمودید حکم عقل به حسن احتیاط است.

استاد: بله.

تلمیذ: خب احتیاط اگر می‌خواهد حَسن باشد عقل باید این‌طوری حکم کند که الاحتیاطُ حَسن؟

استاد: بله، خب این متوقف بر چیست؟ متوقف بر مسبوقیت امر است دیگر متوقف بر خود احتیاط نیست.

تلمیذ: الآن احتیاط اینجا موضوع قرار گرفته است و آنها هم یک قاعده‌ای دارند و این قاعده الآن اینجا می‌گوید که موضوع، تمام العلّه برای حکم خصوصاً در احکام عدلیه است.

استاد: بله، درست است.

تلمیذ: پس حکم در سلسله معلول قرار گرفته است.

استاد: کدام؟! سلسلۀ معلول برای چه؟! سلسلۀ معلول برای مسبوقیت امر، مسبوقیت امر هم که محقق است. آنکه ما در اینجا می‌خواهیم این است که امری در اینجا داشته باشد منتها امر مشکوک که آن‌هم محقق است.

تلمیذ: خب آن خودش یک موضوع است.

استاد: همین‌که ما امر داریم عقل حکم به حسن احتیاط می‌کند تمام شد، دیگر چیزی در اینجا متوقف نیست. حسن احتیاط متوقف بر مسبوقیت امر است و مسبوقیت امر هم به‌جای خودش محقق است، وقتی آن مسبوقیت امر الآن شد این برای حُسن احتیاط علت می‌شود و امر، امر به احتیاط نمی‌شود و آن معلول برای امر سابق است، خب امر سابق هم به‌جای خودش هست و خودش به آن اعتراف می‌کند دیگر.