جلسه ۳۴۴

أعوذُ بِالله مِنَ الشَّیطانِ الرَّجیم

بِسمِ الله الرَّحمَنِ الرَّحیم

تلمیذ: در بحث احتیاط مراتب مصالح باید لحاظ بشود؟ یک نفر اگر بخواهد احتیاط روی امرش داشته باشد، در آنجا که احتیاط می‌کرده است مرقوم فرمودید که باید خودش را با توحید وفق بدهد. حالا این خب مراتبی پیدا می‌کند. آیا در مرحلۀ رعایت شرع و اسلام اَسبق آیا تمام مراتب باید لحاظ بشود یا نه هر کسی به مراتب خودش باید باشد؟

استاد: اتفاقاً مرحوم آخوند در بحث این جلسه همین مطلب را مطرح می‌کند، ایشان می‌فرمایند که ممکن است شخصی نسبت به احتیاط قائل بر این باشد که نیت قربت شرط نیست؛ یعنی صرف انجام عمل بدون نیت قربت، احتیاط است. خب دراین‌صورت اگر مسئله به این کیفیت باشد شکی نیست بر اینکه در اینجا نیاز به امر نیست.¹ در احتیاط تمام اشکال در این بود که آیا در اینجا نیت قربت شرط است یا نه؟ وقتی شما این شرط را برداشتید دیگر در اینجا کسی شک نمی‌کند بر اینکه مورد این مانحن‌فیه [جای] احتیاط است یا نه؟ دیگر شبهه‌ای ندارد.

بعد اشکالی که خود مرحوم آخوند نسبت به این مطلب وارد می‌کنند این است که می‌فرمایند: اینکه احتیاط نیست، اولاً ایشان می‌فرمایند که ادله بر این مسئله دلالت ندارند و مساعدت نمی‌کنند، به‌جهت اینکه ادله از احراز واقع حکایت می‌کنند و احراز واقع بدون نیت قربت معنا ندارد و باید شخص مکلف در جهت احراز واقع نیت تقرب داشته باشد، ورزش که نمی‌خواهد بکند! ریاضت که نمی‌خواهد بکشد تا مدام نماز را به چهار طرف بخواند و پشتک بزند بلکه باید نیت تقرب باشد، بنابراین وقتی شما نیت تقرب را بردارید دیگر دراین‌صورت مسئلۀ احراز واقع در اینجا متمشی نمی‌شود.²

دوم اینکه اگر دلیلی بر این مسئله دلالت بکند، خودش مولوی می‌شود چون او دیگر با واقع ارتباط ندارد، یعنی یک دلیلی آمده می‌گوید که آقا این کار را انجام بده، دیگر احراز واقعی در اینجا نیست، می‌گوید که این کار را بکن، ولی مرحوم آخوند در اینجا اشتباه می‌کنند و جهتش هم این است که آن شخصی که می‌خواهد فعلی را انجام بدهد چه نیتی دارد؟ ما اسم آن نیت را تقرب می‌گذاریم، ما دیگر نیت غیر از این نمی‌خواهیم؛ یعنی وقتی که شخصی می‌آید صلاة به اربع جهات را اتیان می‌کند ـ همان‌طوری‌که گفته شد ـ منظور او اتیان واقع است، و لا نَعنی بالقربة إلاّ هذا. خب همین کفایت می‌کند، همین که او می‌آید به چهار طرف نماز می‌خواند، نمی‌خواهد که چرخ بزند، اتفاقاً کمرش هم درد می‌کند و نمی‌خواهد نماز بخواند بلکه می‌خواهد بگیرد یک جا بنشیند، می‌خواهد بگیرد بخوابد اینکه به چهار طرف می‌خواهد نماز بخواند برای چیست؟! به‌خاطر اینکه واقع را اتیان بکند! او همین که می‌گوید: الله اکبر یعنی من می‌خواهم واقع را انجام بدهم، خب این قربت است دیگر! معنای قربت این نیست که انسان بیاید دست روی خصوص آن موضع و خصوص آن مورد بگذارد و بگوید که این عمل من واقع است، نه! این مطلب به این کیفیت نیست. این مسئله مردود می‌شود.