مرتب سازی:
جلسه ۳۴۴
4موارد حُسن احتیاط
اما در مواردی که انسان احساس میکند که جنبۀ تفویت یک مصلحتی هست؛ مصلحت سلوکیهای هست و ممکن است نسبت به آنجا از راه عقب بماند، ممکن است نسبت به یک قضیه مطلب مورد بازخواست قرار بگیرد قطعاً عقل در آن موارد حکم به احتیاط میکند و این مسئله خودش در اختیار انسان است و خود انسان میفهمد، هر شخصی بر طبق مدرکات خودش میفهمد که در کجا باید احتیاط کرد و در کجا مثلاً نباید احتیاط کرد و باید مقدار و حدود احتیاط هم مشخص بشود.
علیٰکلّحال نه میتوانیم بگوییم که در تمام مسائل شرع باید احتیاط کرد ـ در خیلی مسائل نه ـ و نه در همۀ مسائل نباید احتیاط کرد؛ میبینیم که در مسئلۀ دماء باید احتیاط کرد چون مسئله یک مسئلۀ شوخی نیست در فروج و در مسئلۀ اعراض باید احتیاط کرد چون اینها مسائلی است که خیلی باید احتیاط کرد؛ «الحدود تُدرؤ بالشبهات»؟!1 خب لسان روایت و لسان دلیل در آنجا حکم به احتیاط بهنحو شدت و بهنحو تمام میکند ولی در مسائل عادی و مسائل پیشپاافتاده اینطور نیست لذا باید ببینیم که لسان دلیل حاکم به چیست.
مرحوم آخوند مطلب را تا اینجا میآورند بر اینکه اشکال به نیت تقرب در مورد احتیاط به قوّت خودش باقی است و عقل حاکم به حُسن احتیاط بدون جهت تقرب است. این کلام مرحوم آخوند است که مطلب را میآورند تا به اخبار «مَن بَلَغ» میرسند. اما چون بحث اخبار «مَن بَلَغ» قبلاً گذشت لذا دیگر از این بحث صرفنظر میکنیم. إنشاءالله راجع به مسئلۀ حُسن احتیاط آن مطالبی که از اعلام ثلاثه راجع به این قضیه هست بهنحو فشرده عرض میکنیم و وارد بحث دیگر میشویم که البته این یک هفتهای کار دارد.
ظاهراً بحث بعدی بحث نهی از ضد است؛ اجتماع امر و نهی است اینطوری که به نظرم میرسد.
معنای کلام «احتیاط در خلاف احتیاط»
- . من لا یحضره الفقیه، ج 4، كِتابُ الحُدودِ، بابُ نَوادِرِ الحُدودِ، ص ۷4، ح 5146:
«قال رسولُ الله صلی الله علیه و آله و سلم: ادرَءوا الحُدودَ بالشُّبُهاتِ و لا شَفاعَةَ و لا كَفالَةَ و لا یَمینَ فی حَدٍّ.»
ترجمه: «رسول خدا صلّی الله علیه و آله و سلّم فرمود: حدود را با شبهات دفع کنید و شفاعت و كفالت و سوگند در حدّ وجود ندارد.» (محقق)
- . من لا یحضره الفقیه، ج 4، كِتابُ الحُدودِ، بابُ نَوادِرِ الحُدودِ، ص ۷4، ح 5146: