ارتباط با امام زمان علیه السّلام
توضیحاتی دربارۀ مکاشفه، مشاهده و رؤیت اولیا
استاد آیةالله حاج سید محمدمحسن حسینی طهرانی قدّس سرّه، در یکی از جلسات درس خارج اصول، به توضیح تفاوت مکاشفه و مشاهده میپردازد؛ مکاشفه تجربهای باطنی و فردی است که ممکن است ناشی از قوه خیال باشد و دیگران آن را نمیبینند، در حالی که مشاهده آثار ظاهری دارد و دیگران نیز میتوانند آن را ببینند. ایشان ضمن نقل کلامی از مرحوم آقای انصاری میفرمایند: بیش از 90 درصد تشرفات محضر امام زمان علیه السلام از سنخ مکاشفه بوده است. برای تشخیص مشاهده و مکاشفه بودن تشرف، شخص باید اهل فن، دارای مراتب نفسانی بالا و توانای در تشخیص بین شهود و کشف باشد. مرحوم استاد در پاسخ پرسشی پیرامون روایاتی که ادعای مشاهده قبل از خروج سفیانی را تکذیب میکنند، میفرماید: این نهی در مقام اثبات و اعلان عمومی است نه نفی امکان رؤیت برای افراد خاص و در همین راستا به داستان مشاهده امام زمان در دوران کودکی خود و ملاقات مرحوم حداد با آن حضرت اشاره میکنند. استاد حسینی طهرانی در پایان به فلسفه متفاوت بودن انقلاب روحی افراد پس از مشاهده پرداخته و آن را مرتبط با سطح معرفت شخص میدانند.
مرتب سازی:
ارتباط با امام زمان علیه السّلام
2[أعوذ بالله من الشّیطان الرّجیم
بسم الله الرّحمٰن الرّحیم]
فرق بین مکاشفه و مشاهده
تلمیذ: [فرق بین مکاشفه و مشاهده چیست؟]
استاد: [اگر] مشاهده باشد آثار ظاهری آن میماند، تأثیر در خارج میگذارد، قرائن نشان میدهد که این در خارج انجام شده یا نه؛ اگر مکاشفه باشد، فقط خودش این مسئله را میبیند، کس دیگر آن را نمیبیند. مثلاً فرض کنید که اگر یک شخصی بیاید در این اتاق، دیگران هم میبینند که آمده؛ حالا اگر فرض کنید شما مکاشفه کردید، دیگران نمیبینند.
تلمیذ: خب این مال عالم صورت است؟
استاد: بله.
تلمیذ: کلاً کلّ مراتب را عرض میکنم. مثلاً آن کسی که [به] آینده، إخباراتی که میدهند، خب این [یک سری از آنها] مکاشفات است، [یک سری از آنها صورتبندیهای] قوۀ خیال است.
استاد: هان! درست است. منظورت این است که آیا این فقط تصویر نفس است یا اینکه انکشاف برای نفس است؟
تلمیذ: بله.
استاد: این باید خُبرویّت داشته باشد.
تلمیذ: خود شخصی که [میبیند]؟
استاد: بله، خود [شخص].
تلمیذ: مُشرِف باید باشد، کسی که بتواند تشخیص بدهد بین مکاشفه و مشاهده را.
استاد: بله، یعنی تشخیص بدهد بین مجاز و حقیقت؛ هر دوی آن مکاشفه است دیگر!
تلمیذ: مشاهده هم از سنخ مکاشفه است؟
استاد: همان است، یکی است، تفاوتی ندارد.
تلمیذ: در مکاشفه میگویند قوۀ خیال تأثیر میکند [بر خلاف مشاهده]!
استاد: نهخیر.
تلمیذ: در مشاهده هم همینجور است؟
استاد: همین است، فقط همین است. منتها مشاهده را در شهود میگویند؛ عالم شهود و غیب و شهود، که با همین وسائط حسّی است.
تلمیذ: مکاشفه؟
استاد: مشاهده! ولی در مکاشفه نه، با وسائط باطنی است. این فرق است. غیب و شهود دیگر، عالم شهادت یعنی این دیگر! عالم بهاصطلاح مُلک.
تلمیذ: پس اینکه میگویند عرفا که اینها باید به مقام شهود برسند، پس این شهود باز یک معنای دیگری دارد!
استاد: آن شهود بله، آن شهود یعنی برای قلب روشن بشود.
تلمیذ: پس این غیر از این است؟
استاد: بله.
تلمیذ: پس اینهایی که میگویند ما خدمت امام زمان رسیدیم، اگر مشاهده باشد دیگران هم میبینند!