جلسه ۳۴۹

لحاظ جنبۀ مولویت توسط شارع در مورد احتیاط

بنابراین می‌بینیم که جنبۀ مولویت را شارع در مورد این احتیاط لحاظ کرده است. اگر در یک جا می‌گوید که اگر شک داری بر اینکه حج بر تو واجب شده است یا نه و شبهه داری، برو حج را انجام بده! اگر شک داری در اینکه این شخص مستوجب قتل هست یا نه؟ مبادا قتل مرتکب بشوی! اگر شک داری که آیا ارتداد بر این شخص ثابت شده است یا نه، مبادا او را به قتل برسانی! به صرف احتمال نمی‌شود شخصی را مرتد کرد و بعد هم او را به قتل رساند و اعدامش کرد! درست شد؟! یا نه، ما از اول بنا را بر ارتداد و اعدام بگذاریم و بگوییم که اصل اوّلی ارتداد است إلاّ ما ثَبَتَ و ما خَرَجَ بالدَّلیل همه مرتدند و همه معدوم! این را شارع می‌آید بیان می‌کند.

در مورد روایات احتیاط همان‌طوری‌که قبلاً ذکر شد ـ حالا به حُسن احتیاط ما اصلاً کاری نداریم که احتیاط در هر جایی مستحسن است ـ در مورد اصل روایاتی که مربوط به توقف و احتیاط است، ما می‌بینیم که مواردی را که شارع در این مواردِ احتیاط ذکر کرده است موارد مهمی است، در خصوص همین خود جزئیات. البته مواردش را بعداً در آخر بحث احتیاط می‌گوییم که یک بحث روائی در اینجاست که خصوصیاتش من‌حیث‌المجموع به‌نحوی صحبت می‌شود تااینکه مطلب به‌دستمان بیاید که در کجا احتیاط مُلزم است و در کجا مُلزم نیست ولی به‌طورکلی وقتی که ما به روایات احتیاط به‌عنوان عام نظر می‌کنیم می‌بینیم که می‌گوید: «أخوكَ دینُكَ فاحتَط لِدینِك»؛¹ دین تو مثل برادر تو می‌ماند، چطور از برادرت محافظت می‌کنی؟! این‌طور باید از دینت محافظت بکنی!

نمی‌توانیم بگوییم که این در اینجا ارشاد به حکم عقل است ارشاد به حکم عقل یعنی گفتن و نگفتنش یکی است ولی حالا دلمان خواسته است بگوییم، چون عقل دارد می‌گوید که باید احتیاط کرد ولی حالا ما هم گفتیم، عیب ندارد.