جلسه ۳۵۱

اما راجع به آنچه که ایشان در این مورد بیان دارند مواضعی از نظر به چشم می‌خورد؛ مطلب اول که اشکال بر مکلفُ به برمی‌گردد در این است که ایشان در باب اقلّ و اکثر ارتباطی قائل به وجوب مقدمۀ علمیه شده‌اند اما در باب اقلّ و اکثر استقلالی این مطلب را قائل نشده‌اند.¹ اشکالی که در اینجا به نظر می‌رسد این است که شما در امر یا نهی‌ای که به صرف الحقیقه تعلق گرفته است که در زمان مشخص یا در مکان مشخص یک فعل مورد تکلیف است یا یک نهی مورد تکلیف است، در آنجا از باب مقدمۀ علمیه قائل به احتیاط هستید، چرا در اقلّ و اکثر استقلالی قائل به این مسئله نیستید؟! وقتی که شارع بر حرمت افطار بین طلوع و غروب حکم می‌کند شما می‌گویید که اگر در مفطریت یک شیء شک کنیم، به مقتضای وجوب تحصیل مقدمۀ علمیه در اینجا لازم است که انسان امساک و احتیاط کند همان‌طور که قائلین به احتیاط و اخباریین همین مطلب را می‌گویند.

در جایی که امر بر یک شیء تعلق گرفته است فرض کنید یَجبُ اجتناب عن الخمر و شما در آنجا در این فرد مشتبه شک دارید که این فرد مشتبه آیا خمر است یا خل است؟ چرا در اینجا قائل به برائت هستید؟ چرا قائل به طهارت هستید؟ قضیه چه فرقی می‌کند؟! چرا در باب نهی‌ای که تعلق به صرف الوجود گرفته است، شما در آنجا از باب مقدمۀ علمیه حکم به احتیاط می‌کنید اما در اینجایی که امر تعلق به یک فرد گرفته است در اینجا قائل به احتیاط نیستند؟! اگر شک در طهارت و در نجاست این مایع بشود قاعدۀ حلّ محکّم است، قاعدۀ طهارت محکّم است و شبهه، شبهۀ بدویه است. خب در آنجایی که نهی تعلق به صرف الوجود گرفته إمساک مِن أول الفجر إلی الغروب، حرمةُ الإافطار مِن أول الفجر إلی الغروب بعد در یک مورد برای شما شبهه پیدا می‌شود و شک پیدا می‌شود که آیا این مُفطِرٌ أو لا؟ چطور شما در آنجا قائل به احتیاط هستید؟! چرا شما در آنجا می‌گویند که مقدمۀ علمیه و در اینجا نمی‌گویید؟! چه فرقی می‌کند؟! چون در آنجا حکم به صرف الوجود است اقتضای مقدمۀ علمیه می‌کند؟! إحنا نقولُ بِمِثلِه فی هذا المورد. در اینجا هم فرض کنید حکم به افراد حرمت شُرب خمر تعلق گرفته است و شما در یک مورد شک می‌کنید؛ شارع می‌گوید که در امشب به‌خصوص شرب خمر نکن، حالا در امشب شرب خمر نکن چند مورد شرب خمر در اینجا پیدا شده است؛ خب این را شرب نمی‌کنیم آن را هم اتیان نمی‌کنیم دیگری را هم اتیان نمی‌کنیم اما این را که دیگر نمی‌شود اتیان نکرد! بالأخره یکی را باید خورد! نخوردن این دیگر خیلی زور می‌برد! نهی شارع در این مورد که مورد مشکوک است توزیع بر این فرد می‌شود، خب این فرد هم یا از باب مقدمۀ علمیه برای امتثال به نهی مولا نباید شرب خمر کرد یا باید گفت که اصلاً آن نهی از اول مشکوک الصدور است یا مشکوک الاشتمال بِالنسبةِ إلی هذا الفرد الخاص است این اشکال اول است.