جلسه ۳۵۴

گاهی از اوقات مقصود وجود بشرط‌لا است، لا تُکرم زیداً الفاسِق أکرم زیداً العالِم، أکرم زیداً بلا فسقٍ و أکرم زیداً بلا ظُلمٍ که خب زید بشرط‌لا مورد اکرام است. یک وقت زید، زید لابشرط است و در اینجا لابشرط، لابشرط قسمی می‌شود أکرم زیداً سواءٌ کان عالماً أو فاسقاً، سواءٌ کان عالماً أو جاهلاً، این زید لابشرط می‌شود اما لابشرط مقسمی نیست، لابشرط قسمی است یعنی سه نحوه تحقق خارجی می‌شود برای زید درنظر گرفت مثل عنوان می‌شود او را موضوع برای حکم قرار داد.

عنوان اول زید بشرط‌شیء و عنوان دوم زید بشرط‌لا و عنوان سوم زید لابشرط، جامع بین همۀ اینها خیلی دقیق است. مرحوم اصفهانی روی این مسئله دقت می‌کند و می‌خواهد از اینجا بر قوم اشکال وارد کند. جامع بین همۀ اینها عبارت از ذات زید است، خب با ذات زید بدون لحاظ شیء و بدون لحاظ عدم شیء و بدون لحاظ عدم شیء و شرط شیء یعنی لابشرط. بنابراین ذات زید در اینجا عبارت از زید خارجی نیست، عبارت از زیدی است که ذات و ذاتیات در اینجا موضوع برای تقسیم قرار گرفته است. وقتی که می‌گوییم: «زید»، ذات زید مورد نظر است نه زید خارجی چون زید خارجی خارج از این سه قسم نیست؛ یا بشرط‌شیء است که می‌شود زید عالم یا بشرط‌لا است که زید به شرط عدم فسق می‌شود یا زید مجرد می‌شود زید به شرط عدم تعهد. دیده‌اید گاهی اوقات مجالس عروسی کارت که می‌فرستند می‌گویند که بچه‌ها را نیاورید، این بشرط‌لا است یعنی حضور به شرط عدم طفل است یا سابق که در سینما فیلم‌هایی پخش می‌کردند ـ آقای ... شما یادتان می‌آید؟! رفته‌اید؟! ـ می‌گفتند که بیایید به‌شرط اینکه کمتر از هیجده سال نباشید، کمتر از هیجده سال را راه نمی‌دهند! شما چند سالتان بود؟! راه می‌دهند. شاید تبلیغ بود، آن موقع ما زیاد می‌دیدیم، ما متأسفانه نرفتیم و آن زمان گذشت!