جلسه ۳۵۵

تلمیذ: از باب اقسام که فرمودید کدام‌یک از اقسام است؟

استاد: همین لابشرط مقسمی است.

تلمیذ: پس دیگر احدیت هم لابشرط مقسمی نیست؟ پس واحدیت هم لابشرط قسمی می‌شود؟

استاد: بله قسمی می‌شود.

تلمیذ: گشتند با قسیم خودش؟

استاد: بله به شرطی که لابشرط باشد. عرض کردم مرحوم اصفهانی در آنجا لابشرط مقسمی را وجود نگرفته است یعنی لابشرط مقسمی را در مقام واحدیت لحاظ کرده است و مقام احدیت را منحاز از مقام واحدیت می‌داند لذا قائل به تشکیک است.

تلمیذ: پس این مقام احدیت در اقسام کدام است؟ باید مقام احدیت را همان بشرط‌لا بگیریم؟

استاد: بشرط‌لا می‌شود. مقام احدیت مقامی است که انسان نظر خودش را صرفاً بر ذات بدون تعیّن متمرکز کند. این مقام احدیت می‌شود.

تلمیذ: ذات بدون تعیّن چگونه متصور است؟

استاد: تعیّن را بردار. مگر آقای حداد نگفته‌اند که شما تعیّن را که از این مهر بردارید می‌شود خدا؟!¹

تلمیذ: نه تعیّن محدودیت دارد یعنی محدوده‌اش را برداریم یعنی اینکه اسمیت را برداریم.

استاد: یعنی نبینیم. حالا من این را می‌گویم که چرا نبینیم؟! ببینیم و در عین دیدن، [خدا ببینیم] چرا این دیدن حاجز و مانع [باشد]؟! استغفرالله! من نمی‌خواهم به آقای حداد ـ رضوان الله تعالی علیه ـ [اشکال کنم] ولی می‌خواهم بگویم که شاید منظور ایشان دو مرتبه از این نظر است. یک وقت می‌گوییم که شما این را نبینید یعنی نظر به‌عنوان استقلال را از روی این سلب کنید، وقتی نظر را سلب کردید لا یَبقیٰ إلاّ هو. یک وقتی ما می‌گوییم که همین را می‌بینیم و در عین اینکه این را می‌بینیم، نَحکم بِأنَّهُ هو الله.

تلمیذ: یعنی ﴿إِنۡ هِيَ إِلَّآ أَسۡمَآءٞ سَمَّيۡتُمُوهَا﴾؟² باید این‌طوری گفت؟

استاد: بله، این دومی خدای خوب است و خدایی که ما او را قبول داریم این است.

اللهم صل علی محمد وآل محمد