جلسه ۳۵۸

البته در اینجا دیگر بحث راجع به این مسئله را تمام می‌کنیم و روایاتی که راجع به این مسئله است، خود رفقا هم می‌توانند به این روایات مراجعه کنند و در بحث دماء و فروج و حقوق الله این روایت در اصول کافی و فروع کافی ذکر شده و بیان شده است، به‌طور مستوفات هم هست، به‌طوری‌که یک فقیه وقتی به این روایات مراجعه کند قطعاً برای او فتوای به لزوم احتیاط در موارد مذکوره حاصل می‌شود نه رجحان احتیاط. البته رجحان احتیاط اصلاً در مورد دماء، فروج، حقوق و اینها نیست و در غیر از اینهاست یعنی همین‌که شما می‌گویید که رجحان یعنی می‌شود نباشد، آن‌وقت چطور ممکن است ما در مورد دماء قائل به رجحان بشویم؟! معنی ندارد که انسان در دماء یا فروج قائل به رجحان باشد حالا البته در مورد فروج می‌شود قائل به رجحان بشویم درصورتی‌که خیلی ضعیف باشد؛ مثلاً فرض کنید که 30 در صد یا 20 درصد احتمال داشته باشد که این بر او حرام باشد و اخت الزوجه‌اش باشد یا فرض کنید که شبهۀ رضاع حاصل باشد یا مثلاً از موجبات حرمت معبّدی خیلی به نحو کم باشد، آنجا حالا می‌گویند که رجحان احتیاط است و عیب ندارد.

اما وقتی که در مورد نکاح شبهه جدی است، دیگر در آنجا رجحان اصلاً معنا ندارد و اصلاً رجحان خنده‌دار است! رجحان یعنی نباشد و یا بود و نبودش فرق نکند، چه کسی می‌گوید بود و نبودش فرق نمی‌کند؟! عقل در اینجا مستقل به تبعات است، استقلال از کجاست و انسان از کجا استفاده می‌کند؟ استقلال به‌خاطر این است که دفع مفسده واجب است؛ دفع مفسده و دفع ضرر از نقطه‌نظر عقلی ملزِم است. دفع ضرر یک وقتی ضرر محقق و بالفعل است و یک وقتی نه، بحث در دفع ضرر محتمل است که عقل حکم به وجوب آن می‌کند. دفع ضرر بالفعل که دیگر نیاز به حکم عقل ندارد، آنکه دیگر بچه هم می‌فهمد که واجب است. دفع ضرر محتمل درصورتی است که آن محتمل، محتمل جدی مانند دماء و فروج و اینها باشد و همین‌طور احتمال، احتمال جدی باشد، در آنجا می‌توانیم بگوییم این قضیه مشمول مستقلات عقلیه خواهد بود.