جلسه ۳۶۲

أعوذُ بِالله مِنَ الشَّیطانِ الرَّجیم

بِسمِ الله الرَّحمَنِ الرَّحیم

بحث راجع به حجیت اجماع بود، گفتیم که یک تتمه‌ای دارد آن تتمه را بگوییم و دیگر نسبت به این قضیه مسئله را تمام کنیم.

حجیت ذاتیه داشتن علم و یقین

حجیت در ادله، حجیت ذاتی است نه اعتباری؛ به این معنا که ملاک در اخذ و عدم اخذِ قول راوی به حجیت ذاتی آن روایت است. این مسئله در مورد یقین همان‌طوری‌که گفته‌اند حجیتش ذاتی می‌شود؛ علم و یقین حجیت ذاتیه دارند و نیاز به امر ثالث و امر خارجی دیگری ندارند. آن طریق برای وصول علم و وصول به یقین به هر کیفیتی که باشد چنانچه آن طریق، موصل مکلف به یقین و به علم باشد، آن علم برای او حجیتش حجیت ذاتیه می‌شود. همین‌طور در وثاقت، حجیت آن خبر موثوق، حجیت ذاتیه است نه به اعتبار معتبر. و اگر در جایی بدون تحقق وثاقت، مولا امر به اطاعت از روایت راوی کرد، باز مرجع و مآل این اعتبار و حجیت به اعتبار ذاتی و به حجیت ذاتی است. زیرا مولا در اینجا امر به اخذ قول و تصدیق روایت شخص خاصی را کرده است.

مانند روایاتی که در مورد وثاقت بعضی از اصحاب حدیث از ائمه علیهم‌السّلام نقل شده است. می‌فرماید:

یونس بن عبد الرحمن ثِقَتی.¹

یااینکه:

[عن عبدِ العَزیز بن المُهتَدی و كان خَیرَ قُمیّ رأیتُهُ، و كان وكیل الرضا علیه‌السلام و خاصَّتَهُ قال سألتُ الرضا علیه السّلام] فقلتُ: إنّی لا ألقاك فی كلِّ وقتٍ، فعَمَّن آخُذُ مَعالمَ دینی؟ فقال: ”خُذ عن یونُسَ بن عبدِ الرَّحمن“.²

يااينكه:

العَمریُّ و ابنُه ثِقَتانِ فَما أدَّیا إلیكَ عَنّی فَعَنّی یُؤَدّیان.³

و امثال‌ذلک که راجع به أبان یا راجع به أبی‌بصیر از ائمه علیهم‌السّلام؛ از امام صادق علیه‌السّلام روایاتی آمده است.

اخذ به قول راوی در تمام احوال براساس حجیت ذاتیه

در اینجا گرچه خود انسان عارف به احوال راوی نباشد نفس توثیق امام علیه‌السّلام چنان چه محدودۀ آن مشخص نباشد، برای انسان حجیت ذاتیه را می‌آورد این حجیت البته حجیت منزّلۀ اعتباری است و حجیت تنزیلی است به لحاظ توثیق امام علیه‌السّلام که کلام او حجیت ذاتیه دارد. پس در تمام احوال اخذ به قول راوی براساس حجیت ذاتیه است. اما اینکه ما صرفاً یک عادلی را بدون اینکه به او توجه داشته باشیم و به صرف نقل کلام بعضی از بزرگان و توثیق بعضی از بزرگان، کلامش را مورد تصدیق قرار بدهیم، یک هم‌چنین مسئله‌ای با اصول مکتب مخالف است.