جلسه ۳۶۲

حالا در باب اجماع این علماء اجماع را به این کیفیت بیان کرده‌اند که اجماع عبارت از اجماع امت و اتفاق امت است به حیثی که از این اجماع یُکشَفُ منه کلام المعصوم؛ از این اجماع کلام معصوم استکشاف می‌شود. حالا صحبت ما با این تعریف این است که آیا نفس اجماع کشف از کلام معصوم می‌کند؟! کجا اجماع کشف از کلام معصوم می‌کند؟! اینکه همۀ علماء بر یک مسئله در یک عصر اتفاق داشته باشند، آیا این مسئله هیچ الزامی بر کشف از کلام معصوم است؟! نه‌خیر! کجا کشف از کلام معصوم می‌کند؟! برفرض پنجاه نفر بگویند که حکم خدا این است خب پنجاه‌تا اشتباه کرده‌اند. کجا کشف از کلام معصوم در این خوابیده است؟! چون علماء یک عصر اتفاق بر یک مسئله دارند پس این اقتضای ذاتی کشف بر کلام معصوم است؟! نه دلالت طبعیه بر این است، نه دلالت وضعیه و نه دلالت التزامیه، هیچ‌کدام نیست و این هیچ اقتضایی در اینجا نمی‌کند یعنی هیچ علتی برای این مسئله نیست و ربطی بین این مسئله و بین این دو قضیه وجود ندارد. و ما در این قیاسمان هیچ مابه‌الاِشتراکی نمی‌بینیم تااینکه نسبت به این مسئله بتوانیم او را حدّ وسط برای صغریٰ و بین کبری قرار بدهیم؛ چون این مسئله اجماعی است و هر اجماعی کشف از کلام معصوم می‌کند، پس این کلام معصوم است! نه‌خیر این‌طور نیست! این حدّ وسط ما که به‌عنوان یک کبریٰ است خود او نتیجه برای یک قضیۀ دیگر است؛ آن قضیه این است که اجماع امت موجب عدم احتمال خطاء در آنها می‌رود و در هر چیزی که عدم احتمال خطاء برود پس حتماً باید ناشی از کلام معصوم باشد پس اجماع آن امت ناشی از کلام معصوم است. این حدّ وسطی که در اینجاست که این حدّ وسط به‌عنوان مادۀ انعقاد قیاس اول که نتیجه‌اش در قیاس دوم مورد توجه قرار می‌گیرد، در همین‌جا در این حدّ وسط اشکال هست. اینکه اجماع امت مصون از خطاء است، چه پیوندی بین این قضیه و قضیۀ دیگر است؟!