جلسه ۳۶۵

أعوذُ بِالله مِنَ الشَّیطانِ الرَّجیم

بِسمِ الله الرَّحمَنِ الرَّحیم

این مسئله که امر دائر مدار بین وجوب و تحریم باشد از جهت فنی ـ غیر از بعضی از موارد جزئیه که در بحث تعارض نصّین این مسئله به‌وجود آمده‌ است ـ خیلی محل ابتلاء مکلف نیست. البته در بسیاری از مسائل ممکن است که امر بین أحد الوجوبین باشد اما اینکه بین وجوب و تحریم باشد، در فروع فقهی بسیار موارد نادری هست که این مسئله در آنجا به چشم می‌خورد. اما از نقطه‌نظر بحثی از آنجایی که به نظر می‌آید مسئلۀ مفیدی باشد ما دیدیم که اگر بحث بشود اشکال ندارد و در بحث احتیاط هم که شامل مانحن‌فیه هم خواهد شد لذا از این نقطه‌نظر این بحث انجام می‌شود.

مآل بحث در دوران امرین محذورین یا به شبهات حکمیه است یا به شبهات موضوعیه، البته مرحوم آخوند شبهات موضوعیه را داخل در محل بحث نکرده‌اند؛ بنا بر این مسئله که ایشان جریان اصول در مورد شبهات حکمیه را از باب اصول می‌دانند و در باب شبهات موضوعیه از باب قرائن و امارات.¹ بناءًعلیٰ‌هذا دیگر بحث شبهات موضوعیه داخل در جریان اصول عملیه نیست و اصول عملیه منحصر به شبهات حکمیه است. اما اگر ما هردو مورد را یعنی شبهات حکمیه و شبهات موضوعیه ـ مجرای برائت ـ را از باب قرائن و امارات بدانیم، دیگر دراین‌صورت هر دو مورد شبهات حکمیه و موضوعیه داخل در محل بحث هست.

همان‌طور که مرحوم شیخ این مطلب را در اینجا رعایت کرده‌اند و در مسئلۀ دوران امر بین محذورین ـ چه شبهات حکمیه باشد یا شبهات موضوعیه ـ محل بحث را شامل می‌شود.² ولی از آنجا که شبهات حکمیه بیشتر مورد نظر هست و در شبهات موضوعیه مسئله چندان در مانحن‌فیه مورد ابتلاء نیست لذا ما هم بحث را منحصر در شبهات حکمیه می‌کنیم.

شکی نیست که این مسئله یا از فقدان نص ناشی می‌شود که راجع به این مسئله در بحث تعارض بین تحریمین یا تعارض بین وجوبین صحبت شد که نسبت به مسئلۀ فقدان نص ما موردی را پیدا نکردیم که این مورد از جهت فقدان نص محلِّ برای ابتلاء باشد که صرف سیره یا اشاعه و یا اجماع موجب این مسئله شده باشد و یااینکه علیٰ‌کلِّ‌حال خطوری به ذهن، بدون توجه به دلیلی ورود پیدا بکند.