جلسه ۳۶۵

بیان جهت تعارض نصّین

بنابراین، مهم در باب یکی اجمال نص و یکی هم تعارض نصّین است؛ در این مسئله احتمال دارد، البته عرض کردم که در مانحن‌فیه موارد کمی هست که این دوران امر بین محذورین به‌واسطۀ اجمال نص یا واسطۀ تعارض نصّین باشد و آنچه که بیشتر در باب دوران محذورین به نظر می‌آید بحث تعارض نصّین است اما نمی‌دانیم که آیا موردی برای مورد اجمال نص هست یا نه. من که موردی پیدا نکردم اما در باب تعارض نصّین [مورد هست]، جهت تعارض نصّین هم این است که مثلاً گاهی از اوقات در کتابت یک کلمه لای ناهیه است و راوی یک روایتی را نقل می‌کند ولی موقعی که دارد روایت را نقل می‌کند «لا» را حذف می‌کند یا مخاطب لا را نمی‌شنود. مثلاً «إفعل» را «لا تَفعَل» و «لا تَفعَل» را «إفعل» انجام می‌دهد. یا «لا تُصَلِّ» را «صَلِّ» می‌گوید، که «صلِّ» به معنای امر است و «لا تُصَلِّ» به معنای نهی است و در این‌گونه موارد اگر جای حمل باشد، در عبادات این به أقَلُّ ثواباً حمل می‌شود که مثلاً ثواب کمتر است.

بحث أقَلُّ ثواباً در عبادات

بحث راجع به أقَلُّ ثواباً هم یک بحث استطرادی است و الآن به نظر من آمد حالا رفقا راجع به این مسئله فکر کنند که این قضیۀ أقَلُّ ثواباً چه معنایی دارد؟ چیزهایی داریم مثلاً صلاة فی الحمام أو فی الشّارع¹ یا صلاة بعد طلوع الشَّمس إلی الزَّوال که مکروه است² یا مثلاً صوم در ایامی که مکروه است مانند یوم عاشورا³ و سایر عباداتی که درعین‌حال که نهی از آن شده است اما این نهی، نهی آبی است و موجب برای بطلان نیست.

خب فقهاء در اینجا از نقطه‌نظر اصولی فتوا می‌دهند که این دالّ بر أقَلُّ ثواباً است یا مثلاً دربارۀ عمره داریم؛ در روایات هست که عمره در ده روز کمتر باطل است⁴ اما در یک ماه دو عمره مکروه است و حضرت می‌فرمایند که «لا تَفعَل» و حمل بر کراهت شده است.⁵ اما ده روز پائین‌تر قطعاً باطل است؛ یعنی عمره در کمتر از ده روز، مگر اینکه در دو شهر (ماه) متفاوت باشد.