جلسه ۳۷۱

خب این یکی [ظرف] بدون تعارض اصل از تحت شبهه بیرون نمی‌آید و انسان این را کنار می‌گذارد. حالا سراغ دیگری می‌آییم. آیا اجرای اصل در اینجا اشکال دارد یا ندارد؟ این‌هم در اینجا اشکال ندارد. این خودش فی‌حدّنفسه و به‌تنهایی آیا متیقن النجاسه است یا مشکوک النجاسه است؟ مشکوک النجاسه است و وقتی که مشکوک النجاسه شد «کُلُّ شیءٍ هو لک حلالٌ حَتَّی تَعلَمُ أنّهُ حَرامٌ» شامل حال آن می‌شود. حالا که من می‌خواهم این را اتیان کنم، اینجا برای من این مسئله پیش می‌آید که اتیان به این مورد موجب مخالفت قطعیه است. خود اصل در اینجا کاری نمی‌کند بلکه اصل می‌گوید که جاری می‌شوم. ببینید در کلام اصولیین کجای قضیه اشکال دارد! مکلف است که با اختیار خود ایجاد مخالفت قطعیه را می‌کند یااینکه ایجاد مخالفت قطعیه را نمی‌کند. قضیه قضیۀ حقیقیه نیست که این اصل در اینجا در عالم نفس‌الأمر جاری بشود، این اصل برائت هم در عالم نفس‌الأمر جاری بشود و این دو اصل با همدیگر چون موجب مخالفت قطعیه هستند تعارض و تساقط کنند! نه، این‌طور نیست! خود اصل برائت نیازی به طرف مقابل ندارد؛ «کُلُّ شیءٍ هو لک حلالٌ حَتَّی تَعلَمُ أنّهُ حَرامٌ بِعَینِهِ»، امر دائر بین طرفین است و در اینجا این مورد می‌آید شامل می‌شود.

مگر اینکه ما بگوییم که اصلاً در اطراف علم اجمالی اصل جاری نمی‌شود نه‌اینکه بگوییم که تعارض اصول هست! عزیز من دوتا مطلب است؛ مطلب اول اینکه تعارض اصول است یعنی اصل جاری می‌شود منتها در جریان خودش با جریان دیگر تعارض می‌کند، این یک مطلب است، می‌گوییم که نه این به اختیار مکلف است اگر بخواهد جاری می‌کند و اگر نخواهد نمی‌کند. یک وقتی می‌گوییم که آقا اصلاً در اطراف علم اجمالی اصل جاری نمی‌شود به‌خاطر اینکه «کُلُّ شیءٍ هو لک حلالٌ حَتَّی تَعلَمُ أنّهُ حَرامٌ بِعَینِهِ»، این اصلاً شامل علم اجمالی نمی‌شود چون در علم اجمالی علم وجود دارد و علم اعم است از علم متشخّص و متعیّن یااینکه تعلق به طرفین گرفته باشد. ما در علم توسعه می‌دهیم. اگر در علم اجمالی قائل به توسعه شدیم همان‌طوری‌که تنجیز را در علم به متعیّن قائل شدیم، در علم اجمالی غیر متعیّن هم قائل به تنجیز شدیم و اصلاً نوبت به اصل نمی‌رسد، حالا چه تعارض بکنند یا نکنند. شما اگر بدانید این خمر است آیا می‌توانید اصل برائت جاری کنید؟! نه‌، شبهه که ندارید، خمر است و نجس است. اگر ما در علم اجمالی قائل به توسعه هستیم دیگر اصلاً نوبت به اصل نمی‌رسد که جریان پیدا بکند یا نکند.