جلسه ۳۷۱

فعلیت و تنجّز داشتن حکم منزَّل مِن عندالله درصورت بلوغ به مکلف

بنابراین حکم منزَّل مِن عندالله اگر بالغ إلینا باشد در اینجا به مرتبۀ فعلیت رسیده و به مرتبۀ تنجز رسیده است، اگر بالغ به ما نباشد شما می‌خواهید اسمش را اقتضاء بگذارید، اسمش را قوه بگذارید، اسمش را استعداد بگذارید، اسمش را اولویت بگذارید، هر اسمی که شما می‌خواهید به آن بدهید تا به مرتبۀ اقتضاء نرسد اصلاً محقق نشده است و اصلاً اطرافی وجود ندارد؛ اطرافی وجود ندارد تااینکه حالا در آن اطراف شما اصول عملیه را اعمال کنید یا اعمال نکنید. بنابراین اصل این جنبه و تعریفی که شما از علم اجمالی کردید، در آن اشکال است.

اشکال دیگری که بر مرحوم آخوند شده است این است که ما از کجا بدانیم که این علم اجمالی ما به مرتبۀ اقتضاء رسیده یا به مرتبۀ اقتضاء نرسیده است که اگر به مرتبۀ اقتضاء رسیده باشد خب در اطراف آن تعارض اصول است که موجب احتیاط در اطراف علم اجمالی است.

احتیاط همان‌طوری‌که می‌فرمایند لازم نیست، اگر به مرتبۀ تمام العلّه باشد دراین‌صورت می‌گویند که چه اشکال دارد، این را از کجا بفهمیم؟! این برگشتش به کلام مرحوم آخوند است که ما کلام مرحوم آخوند را چطور توجیه کنیم، اگر این‌طور توجیه کردیم که الآن نسبت به علم اجمالی کردیم این اشکال به مرحوم آخوند از اول وارد می‌شود، نه مربوط به اینجا، علم اجمالی‌ای که به مرتبۀ اقتضاء رسید که اصلاً علم اجمالی نیست اصلاً علم نیست. این اصلاً علم نیست. بله، در یک صورت ممکن است کلام مرحوم آخوند را توجیه کرد که قبلاً اشاره کردیم.

اللهم صل علی محمد وآل محمد