جلسه ۳۷۲

اصالت عدم زیاده قضیۀ معروفه و متداول در السنۀ اصولیین

نکته‌ای که به نظرم رسید راجع به یک قضیۀ معروفه‌ای است که این قضیه تابه‌حال در السنۀ اصولیین متداول بود، گفتم که این مطلب را بگویم و بعد إن‌شاء‌الله به تتمۀ بحث خودمان برسیم. این بحث اصالت عدم زیاده‌ای است که در مورد الفاظ ما در السنۀ اصولیین می‌بینیم و این اصل که همان عبارت از استصحاب است؛ استصحاب عدم زیاده، در موارد بسیاری به چشم می‌خورد حتی در مسائل فقهی هم به چشم می‌خورد.

اتفاقاً چند شب قبل بود داشتم در یکی از کتاب‌های مرحوم آقا ـ رضوان الله تعالیٰ علیه ـ راجع به مسئلۀ رجب و رَحْب مطالعه می‌کردم که ایشان یک بحثی هم کردند، ظاهراً در یکی از صحبت‌هایشان و بحث‌هایشان در همین روح مجرد هست راجع به روایت امام جواد علیه‌السّلام که از حضرت سؤال می‌کنند که پدرت علی بن موسی الرضا را در خراسان زیارت بکنم یا نه؟!

حضرت دستور به زیارت امام رضا علیه‌السّلام می‌دهند بعد می‌گویند: «وَلیَکن ذلک فی رَجَبٍ»¹ بعضی‌ها مثل آقای حاج‌آقا موسی زنجانی یک مطلبی دارند که مرحوم آقا در آنجا نوشته‌اند که ایشان گفته‌اند که در نسخۀ کافی مصحَّح به قلم مرحوم حاج شیخ فضل الله نوری در آنجا لفظ رَحْب است، رَحْب هم به معنای وسعت است، رَحْب الصدر یعنی کسی که سینه‌اش باز است رَحْب المکان کسی که مکان واسعی دارد، مکان واسع را رَحْب می‌گویند، سینۀ گسترده و وسیع را رَحْب الصدر می‌گویند. گرچه ایشان در آنجا می‌گویند که رَحْب بیشتر به معنای مکان است ولی خب حالا در آن حرف است و به معنای وسعت‌های عقلی و وسعت‌های غیر مادی هم می‌آید. مطلبی را که در آنجا دارند ادله‌ای می‌آورند برای اینکه رَحْب نیست و رجب درست است. از جمله ادله‌ای که می‌آورند خیلی زیاد است در خود کافی هم روایت را من دیدم من‌جمله در حدیث رفع هم این مسئله را آورده‌اند و مطرح کردند که «ما لا یعلمون» را در آنجا هم یک کلامی اضافه کردند و گفتند: «مما لا یعلمون» که آیا «مِن» دارد یا ندارد در آنجا آن بحث آمده است خیلی از این قضیۀ [اصل عدم زیاده] استفاده می‌شود و استفادۀ فقهی می‌شود. یعنی استنباطی می‌شود.