جلسه ۳۷۸

یااینکه اصلاً به‌طورکلی آن شخصی که در آنجا نشسته است و جاسوس و عین خلیفه است که این را شنیده است اصلاً اهل سؤال و این حرف‌ها نیست، بعداً این آدم خوبی می‌شود و وقتی که آدم خوبی شد قضیۀ این مجلس را تعریف می‌کند، او خودش هم نمی‌داند که حکم شرعی کدام است؟! حالا توبه کرده است. یااینکه اصلاً توبه هم نکرده است ولی ما به وثاقت قبولش داریم؛ وثاقت این آقای اطلاعاتی را که الآن آمده در مجلس موسی بن جعفر علیهما‌السّلام نشسته است قبول داریم! گرچه اطلاعاتی است ولی بالأخره حرفش را راست می‌زند البته بعضی وقت‌ها! اطلاعاتی‌ها که حرف راست نمی‌زنند!! حالا ما می‌بینیم که این دروغ نمی‌گوید و راست هم می‌گوید که امام دو نحو جواب دادند، خب در اینجا ما علم اجمالی داریم که یا این واجب است یا حرام است؟! یا قصر واجب است یا اتمام؟! یا اخفای بسم الله واجب است یا جهر به بسم الله و در این مسئله ما شک داریم. پس این از ناحیۀ شارع است و اینجا از آن مواردی است که این علم اجمالی به‌عنوان اقتضاء است نه به‌عنوان علیت تامّه؛ یعنی خود تشکیک از ناحیۀ شارع است، مکلف در اینجا چه‌کار کند؟! هم اخفاء کند و هم جهر کند؟! اینکه نمی‌شود. یااینکه یکی را جهر کند و یکی را اخفاء کند؟! یا در مورد قصر و اتمام می‌بینید امام علیه‌السّلام گفته‌اند که قصر بخوان بعد او گفته است که اتمام بخوان! بالأخره بنده چه‌کار کنم؟! اینجا آن مسئلۀ بعث و مسئلۀ زجر در نفس ولوی یا نبوی تحقق پیدا نکرده است که روی کدام یک از اینها دست بگذارد و اینها را انجاز کند. این یک مسئله بود.

اما اگر بخواهیم نسبت به این قضیه دقت کنیم باید بگوییم که در مواردی که خود زراره یا خود أبی‌بصیر باهم اختلاف دارند گرچه صَدِّق العادل در اینجا اقتضاء عمل به کلام عادل را می‌رساند اما صحبت در اینجا این است که به اینها با چه دیدی باید نگاه کرد؟ آیا زراره به‌عنوان یک دلیل مستقل و واسطۀ استقلالی در اینجا کلامش مأمورٌ به است یا زراره به‌عنوان مرآت از کلام امام صادق در اینجا مطرح است؟! شکی نیست که به زراره به دید استقلال نمی‌شود نگاه کرد به‌جهت اینکه زراره یک فردی است که از خودش وجودی ندارد، شارع و مبیّن احکام نیست و کلام او لولا حکایت از کلام امام ارزشی برای ما ندارد. حالا آدم خوبی هست به‌جای خودش، به ما چه مربوط است؟! کلام زراره در وقتی منجزیّت دارد که حکایت از کلام امام بکند اما وقتی که حکایت از کلام امام نکند آن موقع دیگر منجزیّت ندارد!