جلسه ۳۸۰

در این مانحن‌ عقل نمی‌گوید که هردو واجب است چون در لسان روایت أحدهما هست و این روایت اثبات عتق رقبه را می‌کند و آن روایت اثبات اطعام ستین مسکیناً را می‌کند و انتزاع بشرط‌لا بودن یا عدم بشرط‌شیء ...؛ عدم شرط شیء بهتر است نه بشرط‌لا، حالا در اینجا بشرط‌لا بگوییم ممکن است تعارض پیدا بشود مثلاً یک نفر هم عتق رقبه بکند و هم اطعام ستین مسکینا را بکند، هردو مثبتین هستند و منافاتی باهم ندارد. اگر در روایت جمع درصورت کفارۀ جمع چطور در آنجا روایت دلالت بر بشرط‌شیء می‌کرد و می‌گفت که اگر افطار، افطار به حرام باشد هم عتق رقبه و هم اطعام ستین مسکیناً و هم صوم شهرین متتابعین [واجب] هست.¹ پس أحدهما لا منفرداً بل بشرط الإثنین الآخرین آن ثانی هم لا منفرداً بل بشرط الأول و الآخر و الثالث لا منفرداً بل بشرط الأول و الثانی یعنی بشرط‌شیء در روایتِ جمع در آنجا در مکلفُ به، به سه امر مجتمعین تعلق گرفته است منتها در آنجا شرط صحت برای أحدهما، اجتماع دوتای دیگر نیست بلکه در رفع تکلیف کلی، اجتماع ثلاثة اشیاء معتبر است و بینهما بونٌ بعید.

یک وقتی می‌گوییم که شرط صحت اصل یک فعل [به] انضمام با دیگری معتبر است به‌نحوی‌که اگر دیگری اتیان نشود این فعل باطل است و باید اتیان بشود من‌باب‌مثال در مورد وضو صحت غَسل ید یُمنیٰ متوقف بر غَسل ید یُسریٰ است متوالیاً لا متأخّراً به‌نحوی‌که اگر غَسل ید یسریٰ تحقق پیدا نکند غَسل ید یُمنیٰ باطل می‌شود. این مسئله هست. اما در مورد غُسل این‌طور نیست؛ صحت غَسل رأس متوقف بر غَسل طرف یمین یا طرف یسار نیست. البته نه‌اینکه حالا سر را بشوید بعد برود سال دیگر بیاید بدن را بشوید! به قول آن آقای کذا که به مرحوم آقا ـ رضوان الله تعالیٰ علیه ـ گفت که اشکال ندارد که سر را یک هفته بشوید بعد هفتۀ دیگر بیاید طرف راستش را بشوید و آن به این یک هفته می‌چسبد و هفتۀ سوم هم که طرف چپش را می‌شوید می‌آید می‌چسبد و یک غسل تمام می‌شود! آن‌وقت این وسط‌ها اگر هر کاری بکند مسئله‌ای نیست! آن غسل سر جایش هست!