جلسه ۳۸۲

محطّ برای بحث در باب اشتغال

آنچه که ـ این مسئله خیلی مهم است، یعنی این محطّ برای بحث ما در باب اشتغال است، این جمله‌ای که امروز می‌خواهم عرض کنم ـ مسئولیت مولا را درقبال تکالیف عباد تعیین می‌کند، مقدار و میزان محدودیت تکلیف در مقام امتثال است، مولا این را فقط باید بیان کند، مولا در این نباید کوتاهی کند و اجمال بگذارد که میزان محدودیت الزام در مقام تکلیف، این میزان به چه نحوی است و مقدار آن به چه نحوی است و این محدودیت به چه نحوی است؛ آیا عمل بنده و عبد در مقام امتثال واجب الإتیان است یا واجب الترک و واجب الکفّ است یا نه مستحب است و کراهت دارد.

کیفیت و محدودۀ وظیفۀ مولا در بیان احکام

فقط باید مولا این مقدار را تعیین بکند اما اینکه مورد، مورد خاص باشد یا مورد مشتبه و مشترک باشد بین این و آن مورد، آن دیگر وظیفۀ مولا نیست. مولا اصلاً مصلحت می‌داند در بعضی موارد موضوع را معیّن نکند، دلش می‌خواهد؛ به‌خاطر مصالحی موضوع را تعیین نمی‌کند. آیا می‌تواند این کار را بکند یا نکند؟! می‌تواند، مولا می‌تواند یک موضوع را در مقام اجمال بگذارد یا نمی‌تواند؟! می‌تواند بگذارد، این‌همه موضوع در زمان رسول خدا صلّی الله علیه و آله و سلّم در مقام اجمال بود و بعد روشن شد.

علت عدم تعیین موضوع تکلیف توسط مولا

یااینکه به‌طورکلی مولا در خیلی از موارد اصلاً مصلحت را در فَحص مکلف می‌بیند و در اشتغال بِأزید مِن أمرٍ واحد می‌بیند. در خیلی موارد انسان می‌بیند؛ در همین مسائل روزمره و تکالیف و اینها هم همین‌طور است. به‌خاطر اینکه جنبۀ احتیاط در مکلف تقویت بشود، به‌خاطر اینکه روح احتیاط و روح تحفظ در مکلف تقویت بشود، به‌خاطر اینکه خود مکلف از نقطه‌نظر عقلی و فکری به رشد و به تکامل برسد، به‌خاطر اینکه خود مکلف موضوع را از بین موضوع‌های متعدد تشخیص بدهد، این کار را انجام می‌دهد و موضوع را [برای] مکلف تعیین نمی‌کند.