جلسه ۳۸۳

صحبت ما در اینجا این است؛ اشکال اوّلی که به این استدلال می‌شود این است که علم تفصیلی به آن علم و به آن حقیقت نفسی گفته می‌شود که آن حقیقت نفسی، عنوان و حاکی از یک محکی و معنون خارجی است به این علم می‌گویند. علم یعنی علم بالذات یعنی معلوم بالذات، معلوم بالذات در قضایای طبیعیه عبارت از صورت ذهنیۀ حاکی و عنوان برای محکی و یک معنون خارجی است حالا آن صورت ذهنیه إمّا شکٌ و إمّا ظنٌ و إمّا قطعٌ از این سه‌تا که خارج نیست؛ شک و ظن و قطع است. در چه مورد قطع است؟! در آن جایی که آن محکی خارجی مقطوع باشد یعنی عنوان آن معنون خارجی به آن عنوانی که نفس آن عنوان را بار می‌کند آن عنوان روشن و بدون اینکه تطرّق احتمال خلاف برود، به آنجا قطع می‌گویند.

فرض کنید که این ماء است این مایعی در اینجا هست این مایع معنون به مائیت است. الآن ما داریم می‌بینیم که این مایعی که در دست من هست نمی‌دانم ماء است یا خمر است؟ یک خمر داریم مثل ماء است و اصلاً شما نمی‌توانید تشخیص بدهید! تا حالا مبتلا نشده‌اید؟!! اصلاً نمی‌شود تشخیص داد! یک خمر داریم که رنگش اصفر است تا وقتی که شما نگاه کنید فوراً می‌گویید که این لیس بماءٍ، هذا لونُه أصفر یمکن أن یکون خمراً. یک خمر داریم لونش احمر است احمر خیلی هم معروف است! شراب ارغوانی و خیلی قرمز و اینها! یکی داریم لونش اسود است! بله، آنکه دیگر اختصاص به یک سعۀ خاص و یک گروه خاصی دارد! علیٰ‌کلّ‌حال الوان متعددی وجود دارد! وقتی که شما نگاه به این ماء می‌کنید با نگاه و توجه به ماء اگر عنوان خمریت بدون احتمال خلاف بود، این مقطوع می‌شود و علم می‌شود. اگر آن عنوان خمریت با احتمال خلاف بود ...، بسته به نوع احتمال است؛ احتمال ضعیفِ خلاف ظن می‌شود احتمال قوی خلاف مشکوک می‌شود. مشکوک الخمریة، مظنون الخمریة، مقطوع الخمریة، این می‌شود آن جنبۀ نفسی و عنوان نفسی که حکایت از یک معنون خارجی و یک محکی خارجی می‌کند.