جلسه ۳۸۳

حالا صحبت ما این است آنچه که در مقام ادلۀ حِلّ می‌گوید که «کُلُّ شیءٍ هو لک حلالٌ حَتَّی تَعلَمُ أنّهُ حَرامٌ بِعَینِهِ» یعنی هر چیزی برای شما حلال است تااینکه حرام بِعینه را بدانید، مقصود از حرام بِعینه چیست؟! مقصود خصوص این ماء است یا مقصود خصوص معنون است که در این ظرف قرار دارد؟! خمریت است؟! اگر بگوییم که خصوص این ماء است یعنی «کل شیء لک» یعنی خصوص این ماء برای شما حلال است «حتی تعرف أنه حرام بعینه»، چه فرقی می‌کند بین خصوص این ماء و خصوص این ماء؟! هردو یکی هستند. وقتی که هردو یکی شدند پس ادلۀ حلیت دلالت بر جواز ارتکاب کِلا المشتبهین ـ بدون رادع و بدون مانع ـ می‌کنند. چرا؟! چون ادلۀ حلیت حکم مخصّص را درمقابل دلیل معلوم بالإجمال دارد که معلوم بالإجمال ما این است که أحدهما خمرٌ، ادلۀ حِلّ می‌آید تخصیص می‌زند و می‌گوید که گرچه أحدهما خمرٌ، علم اجمالی به‌مقتضای تکلیف ملزمۀ خود، اقتضای اجتناب می‌کند و ادلۀ حلّ در اینجا می‌آید تخصیص می‌زند و با تخصیص ادلۀ حلّ، دلیل اجمالی حاکم می‌شود یعنی اصلاً تخصیص نمی‌زند بلکه حاکم می‌شود إلاّ فی بعض الموارد.

اصلاً بحث، بحث تخصیص نیست چون اگر بحث تخصیص بخواهد باشد مسئله به مسئلۀ عام و خاص من وجه برمی‌گردد چون اگر دلیلین متنافین و متضادین وجود داشته باشد و أحدهما ناظر به بعضی از موارد دلیل دیگر باشد، در مورد اجتماع بین موارد حکم به مخصّص در طرفین می‌شود و هرکدام از اینها در مورد خاص به خود تابع دلیل هستند. مثل أکرم العلماء بعد دلیل دیگری می‌آید می‌گوید که لا تکرم الفساق. أکرم العلماء دلیل توسعه است که هم شامل عالم فاسق است و هم شامل عالم عادل است. لا تکرم الفساق شامل فساق عالم و فساق غیر عالم است و مورد اجتماعشان عالم فاسق می‌شود و مورد افتراقشان عالم عادل می‌شود، آن‌هم فاسقِ غیرِ عالم می‌شود. درست شد؟! در مورد فاسق غیر عالم، آن تابع دلیل است، این دلیل ناظر به او است. در مورد عالم عادل آن در آنجا دنباله‌رو دلیل خودش است و در مورد اجتماع اینها با همدیگر تعارض می‌کنند و آن مورد عالم فاسق است که مِن ناحیةٍ یَجب الإکرام و مِن ناحیةٍ مُحرَّم الإکرام است. اینجا با همدیگر تساقط می‌کنند و باید به ادلۀ ترجیح در مورد اشتراک مراجعه کرد؛ یا در اینجا ما باید أکرم العلماء را غلبه بدهیم یا باید لا تکرم الفساق را غلبه بدهیم. آن دیگر بحث موارد ترجیح و اینها می‌شود. این در مورد اشتراک است.