جلسه ۳۸۵

... کدام یک از اینها را به خصوص بخواهد اتیان کند، اختیار برای اتیان طرف مقابل را هم دارد. این آن نکته‌ای است که مرحوم آخوند از آن غافل شده است.

تلمیذ: ...

استاد: به حکم اللهم بیر بیر صبر کنید! ایکی دانه ایکی دانه!

وقتی که شارع می‌گوید که أحدهمای غیر معیّن، نیامده یک طرف را از اطراف علم اجمالی خارج کند، یک وقت متعیّن است می‌آید این را خارج می‌کند و کنار می‌گذارد و می‌گوید که اصلاً این کنار برود اصلاً این واحد از إنائین مقابلی ندارد. چرا؟ چون تناول أحدهما مباح است، آنچه که بر اباحه حاکم شده بود علم اجمالی بود، علم اجمالی با حکومتی که بر اباحه دارد اباحه را به کنار می‌زند بلکه ورود دارد و بعد خودش که الزام اجتناب هست به‌جای اباحه می‌نشیند.

پس وقتی که ما اولاًبلااول بدون علم اجمالی در انتخاب مختار بودیم و انتخاب أحدهما برای ما مباح بود، این اباحه به‌واسطۀ طروّ علم اجمالی منتفی می‌شود و حرمت به‌جای آن می‌نشیند. پس آن حکم اولیه برای اباحه درصورت طرّو مانع، علم اجمالی است.

حالا شارع وقتی می‌آید احدهمای معیّن را کنار می‌برد، دراین‌صورت آن اباحۀ اولیه به‌جای خود عود می‌کند. چون حرمت به‌واسطۀ حکم تفصیلی که به تقدّم طبعی بر علم اجمالی مقدّم است، آن حکم تفصیلی بر علم اجمالی حاکم می‌شود آن حکم تفصیلی که تعلق شارع به واحد معیّن گرفته است می‌آید این فرد را از دایرۀ علم اجمالی اصلاً بیرون می‌برد.

تلمیذ: تنزیلاً؟

استاد: بله تنزیلاً، وقتی تنزیلاً بیرون رفت، حرمتی که مترتب بر مقتضای علم اجمالی بود که اجتناب باشد آن حرمت منتفی می‌شود ولی اباحۀ اولیٰ که معلول شبهۀ بدویه است می‌آید به‌جای اول می‌نشیند، در شبهات بدوی وقتی که انسان شک بکند که این نجس است یا نجس نیست؟! این باید حکم به برائت بکند. مقتضای‌ آن برائت اباحه می‌شود و آن اباحه می‌آید سر جای خودش می‌نشیند. خب حالا اگر شارع حکم به تناول أحدهمای غیر معیّن بکند، وقتی که حکم به تناول أحدهمای غیر معیّن کرد دراین‌صورت حکم به فرد خاص تعلق نگرفته تا او را خارج بکند بلکه گفته دراین‌صورت أحدهمای علی البدل را شما می‌توانید اتیان کنید، وقتی أحدهمای علی البدل هست، حکم به وجوب اجتناب آن به‌عنوان حکم بدلی بین هردو مردّد می‌ماند. شارع که یکی به خصوص را نگفته است، وقتی که نگفته، آن حکم به اجتناب به حال خودش می‌ماند در عین اینکه حکم به تناول واحدهما به حال خودش می‌ماند.