جلسه ۳۸۶

غفلت فقهاء در بحث انتخاب ملاک برای محصوره یا غیر محصوره بودن شبهات

فقهاء از این مسئله غفلت کردند که میزان اصلاً میزان عسر و حرج نیست و میزان، میزان عدد هم نیست بلکه میزان جنبۀ عقلائیه بودن احتراز و عدم احتراز در مورد شبهه است که آیا در این مورد عُقلا احتراز می‌کنند یا نمی‌کنند.

من‌باب‌مثال اگر یک غنم در بین پنج‌تا یا شش‌تا غنم باشد احتراز نمی‌کنند، یک غنم را کنار می‌گذارند و پنج‌تا دیگر را تصرف می‌کنند اما اگر چهارتا باشد نه دیگر از آن چهار مورد احتراز می‌کنند. این‌هم برحسب موارد مختلف است؛ فرض کنید که اگر یکی از این گوسفندها میکروب وبا داشته باشد ولو اینکه این یک گوسفند است اما قطیع غنم و تمام پانصد رأس غنم را برای آن یک مورد اِعدام می‌کنند بااینکه این شبهه، شبهۀ غیر محصوره است. اما اگر فرض بر غصبی بودن باشد یا یک مسئلۀ خیلی جزئی و عادی که خیلی مسئلۀ مهمی نیست آنها بین سه چهارتا یا پنج‌تا توجهی نمی‌کنند. محصوره و غیر محصوره بودن، عنوانی است که این عنوان را عُقلا براساس اهمیت مورد اعمال می‌کنند و شارع آمده همان را نسبت به طهارت و نجاسات اعمال کرده است.

جریان روایات حلّ در اطراف علم اجمالی و عدم انحصار آنها به شبهات بدوی

وقتی امام وارد سوق می‌شود خود امام هم می‌داند که بعضی از اینها بسم الله ندارند، حالا از این اول بازار تا آخر بازار پنج‌تا قصابی هست، ده‌تا قصابی هست. شما بازار قبلۀ نجف بروید، از اول تا آخرش شش‌تا هفت‌تا قصابی که بیشتر نیست. یااینکه همین بازار کوفه ـ نمی‌دانم کوفه بود، مدینه بود ـ بازار چهار سوق تهران که نیست یا بازار رضای مشهد که یک خیابان باشد، همین الآن هم یک هم‌چنین بازاری نیست چه برسد آن موقع. از اول تا آخر بازار چند قصابی بود؟ در مدینۀ آن زمان چهارتا پنج‌تا قصابی بیشتر نبود، با وجود این امام علیه‌السّلام می‌فرمایند که این شبهه، شبهۀ غیر محصوره است. درست شد؟! یعنی امام علیه‌السّلام می‌خواهد بفرماید که این روایات حلّ حتی در شبهات علم اجمالی هم می‌آیند و مربوط به شبهات بدویه نیست.