جلسه ۳۸۷

یک وقت عرف اتحاد را اتحاد تنزیلی و اتحاد مقبول عرفی می‌داند نه اتحاد واقعی. فرض کنید که عنوان الخمریه است ما إنائَین داریم یا ثلاثة آنیه داریم، در اینجا در این ثلاثة إناء یا إنائَین اتحاد واقعی بین عنوان و معنون نیست بلکه مجموع إنائین را مجازاً و اعتباراً و عنایتاً کالإناء الواحد می‌بیند مثلاً داریم: «الحَسَنُ و الحُسَین إمامان قاما أو قَعَدا»¹ یااینکه دربارۀ ائمه علیهم‌السّلام داریم: «کُلُّنا نورٌ واحد؛² ائمه همه نور واحد هستند.» خوب نور واحد یعنی چه؟! خب معنی ندارد که نور واحد هستند! امیرالمؤمنین با امام حسن علیهما‌السّلام فرق می‌کند، خب نور واحد یعنی چه؟! این نور واحد می‌خواهد چه معنایی را برساند؟! حالا معنای حقیقی را کار نداریم ولی می‌توانیم یک معنای عادی و عرفی بگیریم. معنای حقیقی که یک ولایت است و آن یک ولایت تجزیه بردار نیست و تعدد و تقسیم نمی‌شود، آن مبحث دیگری است اصلاً ما همین‌طور «کُلُّنا نورٌ واحد» را می‌توانیم [درنظر] بگیریم یااینکه فرض کنید که این را در محاورات عرفی خودمان می‌بینیم که مثلاً دوتا برادر هستند که خیلی شبیه هم هستند و مثلاً انسان می‌گوید که کلیهما نورٌ واحد، حکم به دو چیز را به یک چیز [بار] می‌کند یعنی برای اینها یک اساس می‌آورد، این خیلی اتفاق می‌افتد.

نمونه‌هایی از اتحاد تنزیلی در آیات و روایات

مثلاً بر جمع حکم به ید واحده می‌کند و ید واحده‌ای بر جمع حاکم است یا نظرۀ واحده‌ای بر جمع حاکم است یااینکه این مسئله حتی در مورد تولی و تبری و ولاء هم هست و داریم: «اللهم العَن بَنی أُمیةَ قاطِبَة»³ بعد حضرت می‌فرمایند: «لأنّهُم رَضَوا بِعَمل ابائِهم»⁴ یعنی در اینجا حکم واحد را دارد بااینکه خب بنی امیۀ زمان یزید با بنی امیۀ زمان امام سجاد علیه‌السّلام فرق داشتند و بعضی از اینها بعد آمدند یا همۀ اینها که در کربلا نیامدند عدۀ معدودی در کربلا آمدند، بنی امیه زیاد بودند.