جلسه ۳۸۸

اگر ما ادلۀ حلّ «کُلُّ شیءٍ هو لک حلالٌ حَتَّی تَعلَمُ أنّهُ حَرامٌ بِعَینِهِ» نداشتیم بله، در اینجا می‌گفتیم که آن دلیل برای حرمت تفاوتی در تفصیلی و اجمالی ندارد و هردو مقتضی برای الزام است؛ چه اجتناب چه تناول. ولی وقتی که در قبال این ما دلیل داشته باشیم و آن دلیل عبارت از ادلۀ حلّ است دیگر چرا دلیل اجمالی بیاید بر ادلۀ حلّ غلبه کند؟! خب ادلۀ حلّ می‌آید بر ادلۀ علم اجمالی غلبه می‌کند! چه کسی گفته که غلبه از این‌طرف باشد؟! خب از آن طرف باشد! علم اجمالی انحصار پیدا می‌کند در مواردی که ادلۀ حلّ شاملش نمی‌شوند؛ فرض کنید در ظهر جمعه بین صلاة جمعه و صلاة ظهر دلیل اجمالی هست که أحدهما واجب است خب آن ادلۀ حلّ شاملش نمی‌شوند. فرض کنید در صلاة بِإحدیٰ الجهاة الأربعة ادلۀ حلّ شامل نمی‌شوند. خیلی موارد داریم که در آنجا اصلاً محطّ ادلۀ حلّ در آنجا نیست. یا در مورد ادلۀ علم اجمالی داریم که أحدهما حرامٌ و الآخر واجبٌ که ادلۀ حلّ اصلاً شامل مانحن‌فیه نمی‌شوند و از بحث خارج است و بحث تخییر پیش می‌آید. خب ادلۀ اجمالی منصرف به آنجا باشد، چرا ادلۀ اجمالی منصرف به موارد إنائین مشتبهین باشد؟! چرا منصرف به ثوبین مشتبهین باشد؟! چرا منصرف به غصب و اینها باشد؟!

لذا اینجاست که به‌طورکلی اصلاً بعضی‌ها نسبت به تناول اطراف ادلۀ اجمالی تشکیک کردند یعنی به‌جای اینکه مقتضای ادلۀ اجمالی را غلبه به ادلۀ حلّ بدهند و به عبارت فنی بر ادلۀ حلّ حکومت پیدا بکند، آمدند تصریح ادلۀ حلّ را بر مقتضای ادلۀ اجمالی غلبه دادند.

فقط تنها مسئله‌ای که در اینجا باقی می‌ماند این است که آنهایی که قائل بر این هستند که خود مقدمۀ علمیه تابع ذی المقدمۀ خودش هست آنها در تناول جمیع اطراف علم اجمالی ـ آن‌هم نه بعض ـ قائل به احتیاط شدند. ولی اگر افرادی نظرشان بر این باشد ـ همین‌طور نظر قوی همین است ـ که نفس مقدمۀ علمیه به لحاظ حصول علم، حرام نیست بلکه به لحاظ وصول به حرام است که حرام می‌شود، در اینجا تناول اطراف اجمالی دیگر خالی از اشکال خواهد بود. حالا ما باید ببینیم که با وجود عنوان حرمت و ترتّب حرمت بر اتیان به خمر و بر شرب خمر آیا این دلیل شامل علم اجمالی خواهد شد یا نخواهد شد؟! ما در این مورد باید بحث بکنیم. نه‌اینکه بحث بکنیم در اینکه مقدمۀ ما چون موجب علم به حرمت است لذا اتیان به اطراف اجمالی هم از باب مقدمه، حرام می‌شود. این اشکالی بود که در اینجا هست.