جلسه ۳۸۹

با این کیفیت بیان جواب معترضین بسته می‌شود.

اما آنچه هست این است که وقتی است که شارع یک حکمی را بیان می‌کند آیا دلالت تضمّنی این حکم اولاًبلااوّل دلالت بر حرمت مخالفت قطعیه است یا وجوب موافقت قطعیه است؟! کدام یک از این دو است؟! این یک مطلبی است که هیچ‌کدام از این دوتا یعنی از کل طرفین نسبت به این مطلب متعرّض نشده‌اند. وقتی که مولا در مورد حرمت یا در مورد وجوب یک حکمی را بیان می‌کند اوّلاًبلااوّل آیا مولا وجوب موافقت قطعیه را می‌خواهد؟! عقل چه چیزی را می‌فهمد؟! عقل می‌فهمد مخالفت با مولا به‌عنوان مخالفت قطعیه حرام است.

من‌باب‌مثال وجوب صلاة؛ مولا بگوید: «صلِّ صلاةَ الظهر» ما از صلِّ صلاةَ الظهر قبل از وجوب موافقت قطعیه، حرمت مخالفت تفصیله را می‌فهمیم؟! نه این‌طور نیست. عرف وجوب موافقت را می‌فهمد به دلالت التزام و بالملازمه و از وجوب موافقت قطعیه، حرمت مخالفت قطعیه را می‌فهمد نه آنکه اوّل حرمت مخالفت قطعیه را بفهمد بعد وجوب موافقت قطعیه را، یااینکه هردو در استواء واحد باشند که بعضی بگویند که حرمت مخالفت قطعیه مساوق با وجوب موافقت قطعیه است، نه!

مثلاً مرحوم آخوند مطرح کردند شارع وقتی که یک حکمی را می‌گوید که احتَرِز عن الخمر یا الخمر حرامٌ آنچه را که انسان می‌فهمد کفّ نفس است. من باید کفّ نفس کنم و احتراز کنم از آنچه که مولا گفته است، از آن حرمت باید احتراز کنم. وقتی که به این کیفیت شد بنابراین وجوب موافقت قطعیه با کلام مولا قبل از هر دلالت التزام، از بیان و از تکریم و اوامر و نواهی مولا استنتاج می‌شود. اولاًبلااوّل وجوب موافقت قطعیه استنباط می‌شود و براساس وجوب موافقت قطعیه حرمت مخالفت قطعیه استنباط می‌شود. درست شد؟! دیگر جا به آنجا نمی‌رسد وقتی وجوب موافقت قطعیه نبود، نبود. قطعاً مخالفت قطعیه در اینجا پیدا شده چرا پیدا شده است؟! به‌خاطر مسئلۀ تجرّی، نه مسئلۀ خود او، مسئله او نیست وقتی که مولا می‌گوید: صلِّ و این صلِّ دائر مدار اربعه جهات است در مورد قبله یا وقتی مولا می‌گوید: صلِّ شک در قصر و اتمام است و جای استصحاب نیست یااینکه شبهه، شبهۀ سفر حرمت است یا نه؟! در آنجا چه چیز است؟! احتیاط به جمع بین صلاة قصر و اتمام است. پس همین که مولا می‌گوید: صلّ شما از صلّ وجوب موافقت قطعیه را می‌فهمید. خب حالا آمدید یک صلاة را انجام دادید که صلاة قصر باشد و وقتی صلاة قصر شد آیا وجوب موافقت قطعیه حاصل شده یا حاصل نشد؟ حاصل نشد، وقتی حاصل نشده صحبت در اتیان به عمل حرام براساس عدم تحصیل موافقت قطعیه می‌رود. وقتی که شما موافقت قطعیه را حاصل نکردید کار حرام انجام دادید. همین کار حرام که انجام دادید، مخالفت احتمالیه در اینجا حاصل شده است یا حاصل نشده است؟ بله، مخالفت قطعیه در اینجا حاصل نشده است چون وقتی که شما صلاة به یکی از جهات بخوانید بالأخره موافقت احتمالیه هست. همین که موافقت احتمالیه در اینجا حاصل شد مخالفت قطعیه ازبین رفت چون لعلّ اینکه این صلاة به قبله باشد. اما صحبت در این نیست، صحبت در این باب که مکلف چه موقع از عهدۀ تکلیف برمی‌آید است. در مورد علم اجمالی در ادای تکلیف وقتی که برای او تحصیل موافقت قطعیه را بکند، پس تا وقتی موافقت قطعیه را نکرد حرمت مخالفت قطعیه براساس عدم اتیان به موافقت قطعیه برای او هست، نه براساس عدم اتیان به اطراف علم اجمالی. وقتی که من موافقت قطعیه را نکردم تکلیف همین‌طور بر ذمه به اصل استصحاب تکلیف باقی است. عدم عمل به استصحاب تکلیف، مخالفت قطعیه است. این از این باب برای او پیدا می‌شود.