جلسه ۳۹۰

اتفاقاً یک روایتی هم در این زمینه از حضرت امیرالمؤمنین علیه‌السّلام در نهج‌ البلاغه هست:

إذا استَولَى الصَّلاحُ عَلَى الزَّمانِ وَ أهلِهِ ثُمَّ أساءَ رَجُلٌ الظَّنَّ بِرَجُلٍ لَم تَظهَر مِنهُ حَوبَةٌ فَقَد ظَلَمَ وَ إذا استَولَى الفَسادُ عَلَى الزَّمانِ و أهلِهِ فَأحسَنَ رَجُلٌ الظَّنَّ بِرَجُلٍ فَقَد غَرَّرَ.¹

اینکه امیرالمؤمنین در اینجا به این کیفیت بیان می‌کنند همین قاعدۀ ید است و همین مسئله‌ای است که در کشورهای کفر این مسئله دارد انجام می‌شود و مردم براین‌اساس دارند ارتباطشان را قرار می‌دهند. آن شخصی که دارد به بازار مراجعه می‌کند و می‌خواهد برای بچۀ شیرخوارۀ خودش شیر تهیه کند، اعتماد دارد. چرا بر این مکتوب اعتماد می‌کند؟! «إذا استَولَى الصَّلاحُ عَلَى الزَّمانِ وَ أهلِهِ ...» چون غالب بر اهل زمان، قانون است و قانون در اینجا حاکم است. حالا مسلمان‌اند یا غیر مسلمان‌اند در اینجا نداریم. بر اهل زمان، بر اهل مملکت، بر اهل بَلد، بر ثقافۀ آنها و بر فرهنگ آنها صلاح حاکم است.

مرحوم آقا ـ رضوان الله تعالیٰ علیه ـ یک حکایتی دارند که شنیده بودند از مرحوم آقای انصاری که نقل کرده بودند که یکی از دوستان آقای انصاری آمده بودند ـ این قضیه معروف است و الآن در این زمان همه می‌دانند... کشورهایی که در آن کشورها قانون حاکم است و یا کشورهایی که در آنها قانون حاکم نیست، البته نه‌اینکه در همۀ موارد قانون حاکم است، ممکن است در بعضی از موارد قانون حاکم نباشد یعنی ما نمی‌خواهیم بگوییم که واقعاً صددرصد این‌طور است، نه در مواردی که به منافع اصلی آنها بخواهد خدشه وارد بشود مقابله می‌کنند! قضیه این‌طور هم نیست ولی در بعضی از موارد قانون را حاکم می‌کنند، برای زندگی‌شان حداقل قانون را حاکم می‌کنند. برای خورد و خوراکشان این‌طور است. می‌خواهند این ماده‌ای که الآن دارد به‌دست مردم می‌رسد این ماده، مادۀ سالمی باشد؛ در این حد، حالا در بعضی از چیزها قانون را انجام نمی‌دهند و نمی‌دانم جهان‌خوارند و چه و چه هستند، آنها دیگر مسائل دیگر است. ما فعلاً بحث خوردن و خوردنیات را داریم و حالا به چیزهای دیگر کاری نداریم. اینجا که الحمدلله از این چیزها نیست! تمام پول نفت را هر ماه درِ خانۀ مردم می‌آورند و می‌دهند! آن وعده‌هایی که دادند و قرار بود بدهند! الحمدلله همۀ سرمایه‌ها صرف صلاح مملکت می‌شود! مشکل دیگری که وجود ندارد! حالا خب در کشورهای دیگر ممکن است خلاف‌های دیگری انجام بشود! اما در آن مسائلی که برای خود همین صلاح زندگی مردم است ما در آن مطلب صحبت می‌کنیم. در آنجا مردم نسبت به این قضیه خیلی پایبند هستند الآن هم مثل اینکه از آنها تعریف می‌کنند. در کشورهای مثل اسکاندیناوی این‌طور است. نسبت به آنها خیلی تعریف می‌کنند، فرض کنید که هیچ‌وقت کسی دزدی نمی‌کند.