جلسه ۳۹۳

حکم دومی که مولا آن را وضع کرده است حکمی است که روی طبیعت مهمله قرار می‌گیرد و آن حکم، حکمی است که فرد و مصداق نمی‌شناسد، گرچه حکم روی افراد خارجی هست ولکن عنوان مترتبۀ بر حکم عنوان طبیعت مهمله است نه عنوان فرد خارجی و این با آنکه حکم روی طبیعت بما هی الطبیعة رفته است تفاوت می‌کند.

یک وقت شما حکم می‌کنید روی طبیعت بما هی الطبیعة، فرض کنید که حکم زوجیت روی أربعه بما هی أربعة رفته است؛ سواءٌ وُجِدَ فی الخارج أو لا یوجد فی الخارج یوجد فی الذهن فی الوجود الذهنی، حکم زوجیت اصلاً روی اربعه رفته است حالا این اربعه باشد یا نباشد؟ الأربعه زوجٌ و الثلاثة فردٌ، الآن این سه‌تا است و فرد است و أربعة زوج است، چه اربعه در خارج محقق بشود چه نشود. یک وقت احکام شارع به خصوص متعلق به جوارح و احکام تکلیفیۀ خارجیه هستند حکمی که شارع بر عنوان مترتب کرده است، آن حکم روی طبیعت مهمله است بما هو موجود فی الخارج لا بما هو موجود فی الذهن این فرقی است که نائینی اشتباه کرده است که بحث آن را بیان کردیم نه عنوان موجود فی الذِّهن که حکم طبیعت به آن تعلق گرفته است که الأربعة زوجٌ بلکه روی عنوان ...

وقتی که می‌گوید که «الزناء مُحرّمٌ»¹ یعنی زنای در ذهن محرم است ـ گرچه خب خودش هم مکدّر است ـ یا زنای در خارج محرم است؟! وقتی می‌گوید که «السِّرقةُ حرامٌ»،² سرقت در ذهن یا سرقت خارجی؟! السِّرقة حرامٌ یعنی عمل و فعل؛ این دست من این را از اینجا بردارد و مال غیر را بردارم و در جیبم بگذارم، این حرام است؛ این عمل حرام است منتها حکم روی دست من و این شیء رفته است، اینکه الآن مال غیر است و مخصوصاً مال اصفهانی‌ها است! آن دیگر تحریمش چند برابر می‌شود!

تلمیذ: برای حضرت‌عالی است!