جلسه ۳۹۳

أعوذُ بِالله مِنَ الشَّیطانِ الرَّجیم

بِسمِ الله الرَّحمَنِ الرَّحیم

اختلاف مرحوم آخوند و شیخ بر نحوۀ رعایت اطراف علم اجمالی

بحث در اختلاف مرحوم آخوند و شیخ بر نحوۀ رعایت اطراف علم اجمالی درصورت اضطرار بأحد الأطراف معیّناً أو الاضطرار إلی أحد الأطراف مخیّراً بود، در مورد تعیین عرض شد از آنجا که دلیل بر مورد خاصّ أحد الأطراف هست بنابراین از اطراف علم اجمالی به‌طورکلی موضوعاً خارج می‌شویم و به‌واسطۀ حکومت دلیل تفصیلی بر ادلۀ اجمالی و تقدم تدریجی آن، طبعاً فقط طرف واحد در اطراف علم اجمالی باقی می‌ماند که آن‌هم مقتضای برای ادلۀ برائت است. این کلام و محصّل طرفین در مسئلۀ تعیّن أحد الأطراف بود.

صحبت در اضطرار به أحد الأطراف اختیاریه است، عرض شد دلیلی که مرحوم شیخ بر این مسئله اقامه می‌کنند یک‌قدری بیش از کلام مرحوم آخوند دقیق‌تر است، مرحوم شیخ می‌فرمایند که ما در دلیل علم اجمالی منافاتی با دلیل تفصیلی بر أحد الأطراف نمی‌بینیم بلکه آن دلیل بر قوت خودش باقی است زیرا قوام و مقتضی برای بقاء و استمرار دلیل اجمالی، تردید و شک در طرفین است که أحد الأطراف یا أحد الطرفین متیقّنُ النجاسة است ولو در باب شبهات تحریمیه، در این خصوص دلیل علم جمالی به یک فرد از أحد الأطراف تعلق نگرفته است بلکه به أحد الأطراف به‌عنوان عام بدلی ـ نه به‌عنوان شمولی ـ در اینجا تعلق گرفته است که إمّا هذا الإناء و إمّا هذا الإناء أو إمّا هذا الإناء أو الإناء الثالثة و الرابعة؛ أحد الإنائین یا أحدُ الآنیه برای متیقنُ النجاسة هست و وقتی که أحد الآنیه متیقنُ النجاسة هست و مکلف اضطرار به أحد الأطراف تخییری دارد، آن عام بدلی دیگر در اینجا بدلیّت خودش را نگه می‌دارد و ازدست نمی‌دهد سواءٌ اینکه خلاف آن مورد اول، وقتی که علم اجمالی می‌گوید که احترِز عَن الخَمر و آن خمر مردد بین أحد الأطراف است به مقتضای عام بدلی چون آن دلیل برای اضطرار به یکی تعلق نگرفته است، آن عام بدلی بین أحد الأطراف در حال دوران است و قوام خودش را به‌عنوان مستمر ادامه می‌دهد.