جلسه ۳۹۴

منقسم شدن حکم به تعداد مصادیق خود

وقتی که شارع می‌گوید که أکرم العالم العادل، شما این زید را جزو علمای عادل به‌حساب می‌آورید، حالا در روز خمیس احراز می‌کنید که این زید که از جملۀ این علما هست عدالتش ازدست رفته است، خب حکم نسبت به سایر افراد به حال خود باقی است. نگویید که این قیاس با ما‌نحن‌فیه این مورد، مورد اشکال است چون در أکرم العالم العادل صرف‌نظر از زید مصادیق دیگری وجود دارد و ما فقط در بیان حکم صحبت می‌کنیم که حکم به تعداد مصادیق خود منقسم و متجزّی می‌شود؛ حکم أکرم العالم بر افراد منقسم می‌شود؛ أکرم زیداً و عمراً و بکراً و خالداً إلی آخر.

یکی از اطراف که بیرون آمد حکم در اینجا تجزّی پیدا نمی‌کند و این در مبانی اصولیین که ما قبلاً خواندیم که فرق است بین اینکه یک حکم از کلیت خودش سقوط کند و استثناء بخورد، از درجۀ قوت ساقط می‌شود، اصلاً این حرف‌ها، حرف‌های بی‌اساس و بی‌پایه است. اگر یک فرد از افراد آن خارج بشوند یا دو فرد از افراد آن خارج بشوند حکم أکرم العالم العادل به همان اندازه قوت دارد که همۀ افراد باقی باشد. چرا؟ چون أکرم العالم العادل بر مصادیق خودش تعلق گرفته است نه بر خارج از مصادیق تا به‌واسطۀ خروج و یا اخراج، ضعف بر مدلول این وارد بشود.

تلمیذ: زید هم که خارج می‌شود از مصادیق است.

استاد: نه وقتی که ما می‌گوییم که أکرم العالم العادل، منظور مولا همۀ افراد مصداق خارجی که فعلاً هستند نیست، حکم روی هر مصداقی رفته است که بتواند مصداق برای أکرم العالم العادل باشد.

در قم وقتی که می‌گوید که أکرم العالم العادل، فرض کنید صد نفر پیدا می‌شوند؟ ابداً! کجا صد نفر پیدا می‌شود؟! دو نفر پیدا می‌شوند! می‌گوییم که پنج نفر خب الحمدلله زیادند! سی‌تا پیدا می‌شوند. سی نفر در قم مصداق برای أکرم العالم العادل نیستند پس قوّت و قدرت و تنجیز این أکرم العالم العادل نسبت به مصادیق به مقدار ثلاثین اشخاص است. خب حالا به طهران می‌آییم و می‌گوییم که أکرم العالم العادل و می‌بینیم که اصلاً در طهران پیدا نمی‌شود! می‌گوییم که این‌همه هستند [ولی ...]! حالا ما خیلی زحمت می‌کشیم و ده نفر را پیدا می‌کنیم که اینها مصداق برای أکرم العالم العادل هستند. أکرم العالم العادل در طهران چند نفر را شامل می‌شود؟ ده نفر. أکرم العالم العادل در قم سی نفر را شامل می‌شود، هردوی این افراد یک قوّت دارند و به یک مقدار قدرت تنجیز در اکرام نسبت به افراد دارند چرا؟ چون محدودۀ أکرم العالم العادل که در طهران مولا می‌گوید، منطبق بر ده نفر است و به همان اندازه قدرت و [قوّت] و انسجام دارد. در قم محدودۀ أکرم العادل ثلاثین نفر است و به همین اندازه قوّت، قدرت، اشتداد و فعلیت نسبت به انطباق بر مصدایق خودش دارد.