جلسه ۳۹۹

مثل اینکه مولا بگوید که أکرم العلماء حالا یا همان زمان یا فردا، یا بگوید که لا تکرم الفُسّاق یا لا تکرم الفُسّاقٍ مِن العُلماء، این لا تُکرمِ الفُسّاق که بعداً در عالم جعل می‌گوید گرچه بعد گفته ولی در عالم جعل که قبلی و بعدی ندارد، عالم جعل عالم نیّت و عالم اراده و همت است. در عالم جعل گرچه این لا تُکرم الفُسّاق یک ساعت بعد گفته شده است ولی کأنَّ قرین با آن مطرح شده است و این‌طور نیست که اول گفته است که أکرم العُلماء، الآن این أکرم العلماء به حال خودش باقی است و هم فساق و هم غیر فساق را شامل می‌شود.

لذا قبلاً در بحث عام و خاص بحث کردیم که خاص، تقدم زمانی بر عام ندارد یعنی گرچه عام تقدم زمانی بر خاص دارد ولی تقدم رتبی بر خاص ندارد؛ چه خاص قبلاً آورده بشود یا بعداً آورده بشود ـ که بحث مفصلی در آنجا بود ـ در هردوی اینها گفتیم که خاص قرین با عام است یعنی از اول این عام را تخصیص زده است گرچه یک ماه بعد خاص را گفته باشد. چرا؟ چون برای مولا در مقام اراده و انشاء زمان تفاوت نمی‌کند تا وقتی که در اینجا خروج از وقت حاجت نباشد. قصد مولا ابراز اراده است و این ابراز اراده بِأیِّ‌نحوٍکان می‌تواند باشد. الآن عام را بگوید و یک ساعت بعد خاص را بگوید، خاص که لا تکرم الفُساق است را قبلاً گفته است، ـ حالا مِن وجه است ـ اول می‌گوید که لا تُکرم زیداً و شب می‌گوید أکرم العُلماء، این لا تُکرم زیداً که خاص است قبلاً گفته شده است و آن أکرم العلماء را یک روز قبل تخصیص زده است. شب می‌گوید که أکرم العلماء و فردا می‌گوید که لا تُکرم زیداً، این از دیشب تخصیص زده شده است نه‌اینکه از دیشب تا الآن قصد مولا اکرامُ الجمیع بود و بعداً تبدّل رأی پیدا کرد و خاص را آورد، نه! دلش خواسته است که خاص را بعد بگوید چون هنوز وقت حاجت نشده است و وقتی وقت حاجت نشود دیگر تفاوتی بین قبل و بعد در بیان عام یا خاص وجود ندارد.